Bỏ qua đến nội dung chính

Chuyên phụ tùng xe cơ giới · Bơm thủy lực · Ruột bơm · Máy công trình

Hồ Chí Minh(+8428) 3898 2851
Hiểu về máy công trình & hệ thống

Cấu tạo xy lanh thủy lực máy xúc: hướng dẫn từng bộ phận

Bộ sưu tập phớt dầu, phớt xy lanh và gioăng O-ring nhiều cỡ, màu đen, xanh, cam và vàng

Trả lời nhanh

Xy lanh thủy lực gồm ống xy lanh, ty ben, đầu piston, cụm phớt cổ và cụm phớt piston, cùng bạc dẫn hướng và phớt chắn bụi. Ống và ty ben lo phần chịu lực, còn cụm phớt lo việc làm kín giữa các buồng dầu. Trong các bộ phận này, cụm phớt hay hỏng nhất vì phải chịu dầu nóng, áp cao và bụi bẩn liên tục.

Xy lanh thủy lực là bộ phận biến áp suất dầu thành lực đẩy và lực kéo cho cần, tay và gàu của máy xúc. Về cấu tạo, một xy lanh thủy lực gồm ống xy lanh, ty ben, đầu piston, cụm phớt cổ và cụm phớt piston, cùng vài chi tiết dẫn hướng và chặn bụi. Trong tất cả các bộ phận đó, cụm phớt là thứ hay hỏng nhất, vì nó làm việc sát dầu nóng, áp cao và bụi bẩn suốt cả ngày. Hiểu rõ từng chi tiết giúp bạn đọc đúng bệnh khi máy yếu ben, chảy dầu hay tụt ben, thay vì thay mò tốn tiền.

Xy lanh thủy lực là gì và làm việc ra sao

Xy lanh thủy lực là một ống thép kín có ty ben chạy ra vào bên trong. Dầu được bơm vào một buồng, đẩy piston và ty ben về một phía để sinh ra lực. Khi van đổi chiều, dầu vào buồng còn lại và ty ben chạy ngược trở lại. Toàn bộ lực nâng gàu, co cần hay xoay tay máy đều sinh ra từ chênh lệch áp suất giữa hai buồng dầu này. Nắm được nguyên lý đó, bạn sẽ hiểu vì sao chỉ cần một chi tiết nhỏ hở là cả xy lanh mất lực.

Tổng quan cấu tạo xy lanh thủy lực gồm mấy nhóm

Nhìn từ ngoài vào trong, một xy lanh chia thành vài nhóm chi tiết. Nhóm thân chịu áp gồm ống xy lanh và nắp đáy. Nhóm chuyển động gồm ty ben và đầu piston. Nhóm làm kín gồm cụm phớt cổ và cụm phớt piston. Cuối cùng là nhóm dẫn hướng và chặn bụi, gồm bạc dẫn hướng và phớt chắn bụi. Mỗi nhóm khi hỏng sẽ cho ra một kiểu bệnh riêng, nên chia nhóm như vậy giúp khoanh vùng lỗi nhanh hơn.

Ống xy lanh chịu toàn bộ áp suất

Ống xy lanh, thợ hay gọi là nòng, là ống thép dày được doa bóng ở mặt trong. Mặt trong phải thật nhẵn thì phớt piston mới ôm kín được khi ty ben trượt qua lại. Nếu lòng ống bị xước dọc, dầu sẽ lọt qua phớt piston và máy yếu ben rõ rệt. Ống bị móp hay phình do va đập mạnh cũng làm phớt piston đi qua chỗ đó hở theo từng nhịp, gây giật cục khi làm việc.

Ty ben là trái tim chuyển động của xy lanh

Ty ben, hay còn gọi là cần piston, là thanh thép được mạ crôm bóng chạy xuyên qua cụm phớt cổ. Lớp mạ crôm giúp ty cứng bề mặt, chống xước và chống gỉ khi phơi ngoài mưa nắng. Ty ben tiếp xúc trực tiếp với phớt cổ, nên chỉ cần một vết rỗ nhỏ trên bề mặt ty là phớt sẽ bị cứa và bắt đầu rỉ dầu. Đây là lý do người ta rất kỵ để ty ben chạm đất hay va vào đá khi tháo lắp.

Đầu piston khóa kín hai buồng dầu

Đầu piston là khối thép lắp ở cuối ty ben, nằm trong lòng ống xy lanh. Nó chia lòng ống thành hai buồng dầu riêng biệt và mang trên mình cụm phớt piston. Khi dầu vào một buồng, chính đầu piston nhận lực đẩy và kéo cả ty ben đi theo. Nếu ren bắt piston vào ty bị lỏng, bạn sẽ nghe tiếng gõ nhẹ mỗi lần đổi chiều, đó là dấu hiệu cần siết lại đúng lực.

Cụm phớt cổ gồm những gì

Cụm phớt cổ nằm ở đầu hở của xy lanh, nơi ty ben thò ra ngoài. Bên trong cụm này thường có phớt chặn dầu chính, phớt phụ, phớt chắn bụi và bạc dẫn hướng cho ty. Phớt chặn dầu giữ không cho dầu áp cao rò ra ngoài theo ty ben. Phớt chắn bụi thì làm nhiệm vụ ngược lại, gạt đất cát bám trên ty không cho chui vào trong. Cụm phớt cổ chính là nơi bạn nhìn thấy dầu chảy đầu tiên khi có sự cố.

Cụm phớt piston gồm những gì

Cụm phớt piston nằm quanh đầu piston, làm kín giữa hai buồng dầu bên trong ống. Nó thường gồm phớt piston chính, vòng chặn và bạc dẫn hướng piston. Khi cụm này mòn, dầu lọt từ buồng áp cao sang buồng áp thấp ngay trong lòng ống, nên bạn không thấy dầu chảy ra ngoài mà chỉ thấy ben yếu và tụt. Đây là loại hỏng khó đoán nhất vì nó âm thầm bên trong. Khi cần thay, hãy chọn đúng bộ sin phớt thủy lực theo đời máy để phớt vào khít, tránh chọn đại theo đường kính đo áng chừng.

Vì sao bộ phớt là bộ phận hay hỏng nhất?

Bộ phớt làm bằng cao su hoặc polyurethane, mềm hơn thép rất nhiều, nên nó là chi tiết chịu hao mòn thay cho các phần kim loại. Nó phải ôm sát ty ben và lòng ống trong khi hai bề mặt này trượt qua lại liên tục dưới áp suất và nhiệt độ cao. Dầu nóng làm cao su chai cứng dần, còn bụi cát thì mài mòn mép phớt từng chút một. Cộng thêm ty ben rung và lệch tâm nhẹ theo thời gian, phớt luôn là thứ chạm giới hạn tuổi thọ trước tiên. Vì vậy thay phớt định kỳ rẻ và nhanh hơn nhiều so với để hỏng lan sang ty và ống.

Bạc dẫn hướng giữ ty ben đi thẳng

Bạc dẫn hướng, thợ hay gọi là bạc dẫn, là vòng nhựa cứng đặt ở cụm cổ và quanh piston. Nhiệm vụ của nó là giữ cho ty ben và piston luôn đi đúng tâm, không cho kim loại chạm kim loại. Khi bạc dẫn mòn, ty ben bắt đầu lắc nhẹ và tì lệch lên mép phớt, làm phớt mòn nhanh một bên. Nhiều trường hợp thay phớt xong vẫn nhanh chảy dầu, nguyên nhân thật ra nằm ở bạc dẫn đã rão mà thợ bỏ qua.

Phớt chắn bụi quan trọng hơn nhiều người nghĩ

Phớt chắn bụi nằm ngoài cùng của cụm cổ, là thứ đầu tiên tiếp xúc với môi trường bẩn. Mỗi lần ty ben thụt vào, nó gạt sạch bùn đất bám trên ty để chúng không theo vào trong. Nếu phớt chắn bụi rách, đất cát sẽ đi vào cào xước ty và phá phớt chặn dầu chính chỉ trong thời gian ngắn. Nói cách khác, một chi tiết rẻ tiền như phớt chắn bụi lại bảo vệ cả cụm phớt đắt tiền phía sau. Bỏ qua nó là sai lầm hay gặp ở công trường nhiều bụi.

Vòng chặn chống phớt bị ép lòi

Vòng chặn, hay backup ring, là vòng nhựa cứng đặt sát sau phớt chính về phía áp suất thấp. Dưới áp cao, cao su mềm có xu hướng bị ép lòi vào khe hở giữa các chi tiết kim loại. Vòng chặn bịt khe hở đó lại, giữ cho mép phớt không bị đùn ra và cắn đứt. Khi bạn thấy mảnh cao su nhỏ tưa ra ở mép phớt cũ, thường là do thiếu vòng chặn hoặc khe hở đã rộng quá mức.

Chốt tai và bạc lót ở hai đầu xy lanh

Hai đầu xy lanh có tai bắt vào kết cấu máy qua chốt và bạc lót. Bạc lót ở đây chịu tải lắc mỗi khi ben làm việc, nên lâu ngày sẽ rơ. Khi bạc tai rơ, bạn nghe tiếng cạch cạch mỗi lần đổi hướng lực, và ty ben chịu thêm lực lệch không đáng có. Bơm mỡ đầy đủ cho chốt tai là cách đơn giản mà nhiều người quên, khiến bạc mòn sớm.

Dấu hiệu ty ben bị xước và rỗ

Ty ben hỏng thường lộ ra bằng vệt dầu mỏng chạy dọc theo ty khi ben duỗi ra. Rê ngón tay dọc thân ty, nếu thấy gợn hay điểm rỗ li ti là bề mặt đã bị hại. Ty bị cong nhẹ thì khi duỗi hết cỡ sẽ thấy ben đi không đều hoặc kẹt ở một đoạn. Ty đã rỗ sâu thì thay phớt cũng chỉ kín được ít lâu, vì chính bề mặt ty đang cứa phớt mỗi hành trình.

Dấu hiệu bộ phớt bắt đầu hỏng

Phớt cổ hỏng cho dấu hiệu dễ thấy nhất là dầu đọng và nhỏ giọt ở đầu xy lanh. Phớt piston hỏng thì kín ngoài nhưng ben yếu, nâng vật nặng thấy chậm và tụt dần khi giữ. Một cách kiểm nhanh là nâng gàu lên giữ nguyên, nếu ben tụt từ từ mà không có rò dầu bên ngoài, khả năng cao phớt piston đã lọt. Hiện tượng ben tụt khi tải này được nói kỹ hơn trong bài xy lanh tụt ben, bạn nên đọc thêm để phân biệt với lỗi van.

Bảng tra nhanh bộ phận và hư hỏng thường gặp

Bảng dưới đây giúp bạn khoanh vùng nhanh khi máy có triệu chứng, trước khi mở xy lanh ra kiểm tra kỹ.

Bộ phận Vai trò chính Bệnh thường gặp Dấu hiệu ngoài
Ống xy lanh Chịu áp, dẫn piston Xước dọc, móp, phình Yếu ben, giật cục
Ty ben Truyền lực, trượt qua phớt Xước, rỗ, cong Rỉ dầu dọc ty
Phớt cổ Chặn dầu ra ngoài Chai, rách, mòn mép Dầu nhỏ giọt đầu ben
Phớt piston Chặn dầu giữa hai buồng Mòn, ép lòi Ben yếu, tụt khi tải
Bạc dẫn hướng Giữ đúng tâm Rão, mòn Ty lắc, phớt mòn lệch
Phớt chắn bụi Gạt đất cát Rách, cứng Ty bám bẩn, mau hư phớt trong

Vật liệu phớt và khi nào chọn loại nào

Phớt xy lanh thường làm từ cao su nitrile, polyurethane hoặc các vật liệu gốc PTFE tùy vị trí và điều kiện làm việc. Polyurethane bền mài mòn tốt, hợp với phớt chặn dầu chính chịu áp và ma sát cao. Cao su nitrile mềm và rẻ hơn, hay dùng cho các vòng làm kín tĩnh. Theo tài liệu kỹ thuật của SKF, việc chọn đúng vật liệu theo nhiệt độ dầu và loại lưu chất quyết định phần lớn tuổi thọ của bộ làm kín. Khi máy chạy tải nặng và dầu nóng liên tục, chọn vật liệu chịu nhiệt tốt hơn sẽ đỡ phải thay phớt sớm.

Hàng chính hãng và hàng thay thế nên chọn thế nào

Bạn có thể mua bộ phớt hàng chính hãng theo đúng hãng máy, hoặc chọn hàng thay thế từ các nhà làm phớt uy tín. Hàng chính hãng vào khít và yên tâm về dung sai, nhưng giá thường cao hơn đáng kể và có khi phải chờ hàng. Hàng thay thế chất lượng tốt vẫn chạy bền nếu chọn đúng kích thước và đúng vật liệu cho vị trí đó. Giá của cả hai loại dao động theo đời máy và nguồn hàng, nên tốt nhất là hỏi kỹ theo model cụ thể của bạn. Kho phụ tùng sin phớt thủy lực có thể tra bộ phớt theo đời máy để bạn khỏi đo mò.

Quy trình kiểm tra xy lanh tại xưởng

Khi đưa xy lanh về xưởng, thợ thường làm theo trình tự để không bỏ sót lỗi. Các bước cơ bản như sau.

  1. Xả hết dầu và tháo cụm phớt cổ ra khỏi ống.
  2. Rút ty ben ra, lau sạch rồi soi bề mặt ty tìm vết xước và điểm rỗ.
  3. Kiểm tra lòng ống bằng mắt và tay, tìm vết xước dọc hay chỗ móp.
  4. Đo độ rơ của bạc dẫn hướng và piston so với lòng ống.
  5. Thay toàn bộ phớt theo bộ, không dùng lại phớt cũ dù trông còn tốt.
  6. Lắp lại, châm dầu và chạy thử không tải trước khi lắp lên máy.

Làm đủ các bước này thì tỷ lệ phải mở lại lần hai sẽ thấp hẳn. Chi tiết thao tác lắp phớt được hướng dẫn trong bài cách thay phớt xy lanh.

Cách kéo dài tuổi thọ phớt và ty ben

Giữ dầu thủy lực sạch là việc quan trọng nhất, vì bụi trong dầu mài mòn cả phớt lẫn ty. Thay lọc dầu đúng hạn và không để lẫn nước vào thùng dầu. Khi ngừng máy lâu ngày, nên thu ty ben vào trong để lớp mạ khỏi phơi mưa nắng gây rỗ. Lau sạch ty trước khi thu ben cũng giúp phớt chắn bụi đỡ phải làm việc nặng. Những thói quen nhỏ này kéo dài đáng kể khoảng cách giữa các lần thay phớt.

Khi nào chỉ thay phớt, khi nào thay cả cụm

Nếu ty ben và lòng ống còn nhẵn, chỉ mòn phớt thì thay bộ phớt là đủ và rẻ. Nếu ty đã rỗ sâu hoặc cong, phải phục hồi hoặc thay ty mới, vì phớt mới lắp vào ty hỏng sẽ nhanh chảy lại. Lòng ống xước nặng thì phải doa lại hoặc thay ống, chi phí lúc này cao hơn nhiều. Cân nhắc giữa sửa và thay cả cụm phụ thuộc vào tình trạng ty và ống chứ không chỉ vào cái phớt. Thợ có kinh nghiệm sẽ báo bạn rõ trước khi quyết định.

Vài lưu ý khi tự tháo lắp tại chỗ

Nếu bạn tự làm ở công trường, hãy kê xy lanh nơi sạch và tránh để cát bám vào phớt mới. Không dùng vật sắc cạy phớt vào rãnh vì dễ làm rách mép phớt ngay khi lắp. Bôi một lớp dầu mỏng lên phớt và ty trước khi lắp để giảm ma sát lần chạy đầu. Siết cụm cổ và bắt piston đều tay, tránh siết lệch làm phớt vào không đều. Làm cẩn thận ngay từ đầu thì đỡ phải tháo ra lần nữa vì rò dầu sớm.

Kết nối với đúng bộ phớt cho máy của bạn

Chọn đúng bộ phớt theo đời máy là bước quyết định để lần sửa này bền. Nếu bạn chưa chắc bộ phớt nào hợp với model của mình, hãy nhắn cho Việt Trung Hải kèm đời máy và loại xy lanh để được tra đúng bộ. Bạn có thể xem trước các bộ sin phớt thủy lực đang có sẵn và hỏi thêm về hàng thay thế phù hợp với ngân sách. Sửa đúng ngay từ đầu luôn rẻ hơn thay đi thay lại.

Điểm chính

  • Xy lanh thủy lực gồm ống, ty ben, piston và hai cụm phớt cổ và piston.
  • Cụm phớt là bộ phận hay hỏng nhất vì chịu dầu nóng, áp cao và bụi cát.
  • Phớt cổ hỏng thì chảy dầu ra ngoài, phớt piston hỏng thì ben yếu và tụt.
  • Bạc dẫn hướng rão làm phớt mòn lệch, thay phớt xong vẫn nhanh chảy.
  • Ty rỗ hay lòng ống xước thì thay phớt cũng chỉ kín được ít lâu.
  • Chọn đúng bộ phớt theo đời máy và giữ dầu sạch giúp kéo dài tuổi thọ.

Người viết

Phạm Đức Thắng

Phạm Đức Thắng chuyên phần gầm, xích và hệ thống di chuyển, quay toa của máy xúc. Anh viết về cấu tạo hệ thống, mô tơ di chuyển và quay toa, cùng cách bảo vệ bộ gầm khỏi hao mòn.

Phụ tùng liên quan

Đúng bộ phận nói đến trong bài — gửi đời máy hoặc mã bơm để đối chiếu.

Câu hỏi thường gặp

Xy lanh thủy lực gồm những bộ phận nào?

Gồm ống xy lanh, ty ben, đầu piston, cụm phớt cổ và cụm phớt piston. Ngoài ra còn có bạc dẫn hướng và phớt chắn bụi để giữ tâm và gạt đất cát. Mỗi nhóm giữ một vai trò riêng trong việc sinh lực và làm kín.

Vì sao bộ phớt hay hỏng nhất?

Phớt làm bằng cao su mềm nên chịu hao mòn thay cho kim loại. Nó làm việc dưới dầu nóng, áp cao và bụi cát liên tục nên chai và mòn dần. Vì vậy phớt luôn chạm giới hạn tuổi thọ trước ống và ty ben.

Làm sao biết ty ben hay phớt piston hỏng?

Ty hay phớt cổ hỏng thì thấy dầu chảy dọc ty hoặc nhỏ giọt ở đầu ben. Phớt piston hỏng thì bên ngoài khô nhưng ben yếu và tụt khi giữ tải. Nâng gàu giữ nguyên mà ben tụt dần là dấu hiệu phớt piston đã lọt.

Nên chọn phớt hàng chính hãng hay hàng thay thế?

Hàng chính hãng vào khít và yên tâm dung sai nhưng giá cao hơn và có khi phải chờ. Hàng thay thế chất lượng tốt vẫn bền nếu đúng kích thước và vật liệu. Nên chọn theo đời máy cụ thể và điều kiện làm việc của bạn.

Khi nào chỉ thay phớt, khi nào thay cả cụm xy lanh?

Nếu ty và lòng ống còn nhẵn thì thay bộ phớt là đủ và rẻ. Nếu ty rỗ sâu hay cong, hoặc lòng ống xước nặng, phải phục hồi hoặc thay chi tiết đó. Quyết định dựa vào tình trạng ty và ống chứ không chỉ vào cái phớt.

Bài viết liên quan

Phụ tùng gầm máy xúc: xích, bánh sao, con lăn, bánh dẫn hướng, lò xo căng xích, gầu và răng gầuHiểu về máy công trình & hệ thống

Thiết bị công tác thủy lực trên máy xúc: 6 loại thường dùng

Sáu loại thiết bị công tác thủy lực thường gặp trên máy xúc — gầu, búa, kìm, đầu cắt, khoan, khớp nối nhanh — và đường dầu, van, lưu lượng mỗi loại cần để chạy đúng.

Phạm Đức Thắng20 phút
Phân loại máy xúc: 4 nhóm cỡ máy và ứng dụng thực tếHiểu về máy công trình & hệ thống

Phân loại máy xúc: 4 nhóm cỡ máy và ứng dụng thực tế

Phân loại máy xúc theo bốn nhóm cỡ — mini, midi, cỡ tiêu chuẩn 20 tấn và cỡ lớn — theo vai trò thực tế, và cách cỡ máy đổi hệ thủy lực cùng phụ tùng hao mòn.

Phạm Đức Thắng15 phút

Cần đúng phụ tùng cho máy của bạn?

Gửi đời máy, mã bơm hoặc ảnh tem — đội kỹ thuật đối chiếu và báo giá.

Nhận báo giá