Trả lời nhanh
Máy xúc có ba tuyến lọc — lọc hút, lọc hồi và lọc pilot — và khi lọc thủy lực máy xúc bẩn thì máy chậm cần, nóng dầu và hao nhiên liệu hơn. Bạn có thể nhận ra thời điểm đến kỳ thay bằng cảm nhận vận hành: nghe tiếng bơm, cảm độ trễ của cần và sờ nhiệt vỏ thùng dầu. Thay đúng lúc giúp giữ bơm và van khỏi mòn sớm.
Lọc thủy lực máy xúc là bộ phận âm thầm giữ cho dầu sạch, và khi nó bẩn thì cả cỗ máy yếu đi mà ít ai để ý ngay. Nói gọn: máy xúc thường có ba nhóm lọc là lọc hút, lọc hồi và lọc pilot; mỗi cái giữ một tuyến dầu riêng, và khi một trong số đó nghẹt thì máy sẽ chậm cần, nóng dầu, hao dầu diesel hơn bình thường. Bài này giúp bạn nhận ra thời điểm đến kỳ thay bằng chính cảm nhận vận hành hằng ngày, không cần thiết bị đo đắt tiền. Đọc xong bạn sẽ biết nghe tiếng bơm, sờ vỏ thùng dầu và cảm cần để đoán bệnh trước khi bơm hư.
Lọc thủy lực máy xúc là gì và nằm ở đâu trong hệ thống
Trong một chiếc máy xúc, dầu thủy lực đi vòng tròn không ngừng: từ thùng dầu, qua bơm, ra van, xuống xy-lanh và mô-tơ, rồi quay về thùng. Trên đường đi đó luôn có mạt kim loại li ti, bụi và cặn sinh ra do ma sát. Lọc thủy lực là tấm chắn giữ những hạt bẩn này lại, để dầu tới bơm và van luôn sạch. Nếu không có lọc, chỉ vài trăm giờ là bơm và van đã xước, rơ và mất áp.
Người thợ lâu năm hay nói dầu là máu, còn lọc là quả thận. Máu bẩn thì cả người mệt, và quả thận nghẹt thì độc tố dồn lại. Máy xúc cũng vậy: lọc bẩn không làm máy chết ngay, nhưng nó bào mòn bơm và van từng ngày.
Ba loại lọc bạn cần phân biệt: lọc hút, lọc hồi và lọc pilot
Nhiều chủ máy chỉ biết chung chung là một cái lọc thủy lực, nhưng thực tế trên máy xúc có tới ba tuyến lọc khác nhau. Phân biệt được chúng thì bạn mới hiểu vì sao bệnh này khác bệnh kia. Ba nhóm đó là lọc hút nằm trước bơm, lọc hồi nằm ở đường dầu về thùng, và lọc pilot lo cho mạch điều khiển.
Mỗi loại đặt ở một vị trí, chịu một kiểu áp và giữ một cỡ hạt khác nhau. Khi một loại nghẹt, triệu chứng nó gây ra cũng riêng. Hiểu được điều này, bạn sẽ không thay nhầm lọc mà bệnh vẫn còn.
Lọc hút làm gì và vì sao nó âm thầm nhất
Lọc hút nằm giữa thùng dầu và cửa hút của bơm. Nhiệm vụ của nó là chặn hạt lớn, không cho rác thô lọt vào bơm. Vì bơm hút dầu qua nó, nếu lọc hút bẩn thì bơm bị đói dầu, phải cố hút mạnh hơn.
Cái nguy của lọc hút là nó âm thầm. Bơm đói dầu sẽ phát sinh hiện tượng xâm thực, tức là bọt khí hình thành rồi vỡ ngay trong bơm. Kiểu hư này ăn mòn ruột bơm từ bên trong, và khi bạn nhận ra thì bơm đã yếu rồi. Đây là lý do nhiều bộ phụ tùng bơm thủy lực phải thay sớm chỉ vì lọc hút bị bỏ quên.
Lọc hồi: nơi bụi bẩn quay về nhiều nhất
Lọc hồi nằm trên đường dầu chảy ngược về thùng sau khi đã làm việc ở xy-lanh và mô-tơ. Đây là nơi gom hầu hết mạt và cặn sinh ra trong lúc máy hoạt động. Vì vậy lọc hồi thường là cái bẩn nhanh nhất và cần chú ý nhất.
Khi lọc hồi nghẹt, dầu khó về thùng, áp suất trên đường hồi dâng lên. Điều này làm phớt và gioăng chịu thêm áp không đáng có, lâu ngày dễ rỉ dầu. Nếu bạn thấy máy mới chạy đã rịn dầu ở các khớp cần, hãy nghĩ tới lọc hồi trước tiên.
Lọc pilot: nhỏ nhưng ảnh hưởng cả cần điều khiển
Lọc pilot lo cho mạch dầu điều khiển, tức là mạch giúp tay gạt của bạn ra lệnh cho van chính. Dầu pilot cần rất sạch vì các khe trong van điều khiển rất nhỏ. Một chút bẩn ở đây cũng đủ làm van kẹt nhẹ.
Khi lọc pilot bẩn, bạn sẽ thấy cần phản hồi chậm, gạt tay rồi mà cơ cấu mới nhúc nhích. Có máy còn bị giật cục khi khởi động cần. Nhiều người tưởng hư van điều khiển và tháo ra sửa tốn kém, trong khi thủ phạm chỉ là cái lọc pilot rẻ tiền.
Vì sao lọc bẩn lại làm máy xúc yếu đi?
Đây là câu hỏi nhiều chủ máy thắc mắc nhất, nên nói cho rõ. Khi lọc bẩn, dầu đi qua nó bị cản. Cản dầu nghĩa là một phần năng lượng của bơm bị phí vào việc ép dầu chui qua lớp bẩn, thay vì dồn hết cho cần và gầu. Kết quả là cần chậm, lực yếu, xúc nặng thấy đuối hẳn.
Nặng hơn, khi lọc quá nghẹt, van by-pass mở ra để cứu bơm. Lúc đó dầu đi tắt, không còn được lọc nữa. Máy có vẻ chạy lại bình thường một chút, nhưng thật ra dầu bẩn đang chảy thẳng vào bơm và van. Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất mà người vận hành lại dễ chủ quan.
Vì sao lọc nghẹt lại làm dầu và máy nóng lên
Nhiệt trong hệ thủy lực sinh ra từ ma sát và từ chỗ dầu bị ép qua khe hẹp. Khi lọc nghẹt, dầu phải chui qua lớp bẩn dày, ma sát tăng và nhiệt tăng theo. Dầu nóng thì loãng ra, màng dầu bảo vệ mỏng đi, và bơm càng dễ mòn.
Nóng còn kéo theo vòng luẩn quẩn. Dầu nóng làm phớt chai cứng, chai cứng thì rò rỉ, rò rỉ thì áp tụt và máy càng phải làm việc nặng hơn. Vì vậy một cái lọc nghẹt tưởng nhỏ lại là điểm khởi đầu của nhiều hư hỏng dây chuyền.
Van by-pass: cơ chế cứu bơm nhưng đánh đổi độ sạch
Gần như mọi bầu lọc hồi đều có van by-pass tích hợp. Nó là cái van an toàn: khi chênh áp qua lọc quá cao, van mở để dầu đi vòng qua lõi lọc. Mục đích là tránh cho lõi lọc bị bục và tránh làm bơm đói dầu.
Nhưng đánh đổi là dầu lúc đó không được lọc. Nếu bạn để lọc bẩn lâu, van by-pass gần như mở thường trực, và máy chạy bằng dầu bẩn suốt ngày. Hiểu điều này để thấy vì sao máy vẫn chạy được không có nghĩa là lọc còn tốt.
Những dấu hiệu đến kỳ thay theo cảm nhận vận hành
Bạn không cần đồng hồ đo chênh áp để biết lọc sắp hết hạn. Người thợ giỏi đọc bệnh qua giác quan. Dưới đây là những dấu hiệu đáng tin mà ai vận hành hằng ngày cũng cảm được.
- Cần chậm hẳn vào buổi sáng lạnh, phải chờ máy ấm mới khỏe.
- Xúc đất nặng thấy đuối lực rõ so với tuần trước.
- Dầu nóng nhanh hơn thường lệ dù tải không đổi.
- Có tiếng bơm rít hoặc gằn khác lạ khi ga lớn.
- Cần bị giật cục hoặc trễ khi bắt đầu gạt tay.
- Rịn dầu mới xuất hiện ở khớp cần hoặc ty ben.
- Hao dầu diesel tăng vì bơm phải gánh nặng hơn.
- Đã tới mốc giờ máy mà kỳ trước thay lọc thấy lõi rất bẩn.
Nghe tiếng bơm và tiếng máy để đoán tình trạng lọc
Tai người thợ là dụng cụ chẩn đoán rẻ nhất. Bơm khỏe chạy êm và đều. Khi lọc hút bắt đầu nghẹt, bơm đói dầu sẽ phát ra tiếng rít the thé hoặc tiếng lụp bụp như sỏi trong ống, đó chính là dấu hiệu xâm thực.
Hãy tập nghe máy lúc còn tốt để có mốc so sánh. Nếu hôm nay tiếng bơm gằn hơn, đanh hơn khi bạn nâng cần nặng, đừng bỏ qua. Âm thanh lạ gần như luôn tới trước khi có hư hỏng nhìn thấy được.
Cảm nhận qua cần và tốc độ ra vào của xy-lanh
Cầm tay gạt mỗi ngày, bạn thuộc nết máy hơn bất kỳ cuốn sổ nào. Khi lọc còn tốt, cần ra vào dứt khoát, dừng là dừng. Khi lọc bẩn, cần trôi chậm, vào cữ chậm, và cảm giác nhão đi.
So sánh hai bên trái phải hoặc so với hôm qua là cách tốt nhất. Nếu một chuyển động chậm hẳn mà dầu vẫn đủ, nghĩ ngay tới lọc và van by-pass. Cảm nhận này quan trọng ngang với mọi con số đo được.
Nhìn nhiệt và sờ vỏ thùng dầu
Cuối buổi làm, sờ nhẹ vào vỏ thùng dầu và bầu lọc. Nếu nóng ran hơn hẳn mọi ngày dù trời và tải như nhau, đó là tín hiệu dầu đang bị cản. Nhớ cẩn thận vì bề mặt có thể bỏng tay, chỉ chạm nhanh để cảm.
Kết hợp cái sờ với cái nhìn. Dầu trong kính thăm nếu sẫm màu, có bọt hoặc đục sữa thì cả dầu lẫn lọc đều đang kêu cứu. Lúc này chuyện lọc gắn liền với chu kỳ thay dầu thủy lực, không tách rời được.
Bảng dấu hiệu nhanh theo từng loại lọc
Để dễ tra khi ở công trường, đây là bảng gom triệu chứng theo từng loại lọc. Nó không thay cho việc mở ra kiểm tra, nhưng giúp bạn khoanh vùng nhanh.
| Loại lọc | Vị trí | Dấu hiệu khi bẩn | Hậu quả nếu bỏ qua |
|---|---|---|---|
| Lọc hút | Trước bơm | Tiếng bơm rít, gằn, lụp bụp | Xâm thực, mòn ruột bơm |
| Lọc hồi | Đường về thùng | Rịn dầu ở phớt, dầu nóng | Bục phớt, dầu bẩn theo by-pass |
| Lọc pilot | Mạch điều khiển | Cần trễ, giật khi gạt | Kẹt van điều khiển |
Khi nào nên thay lọc sớm hơn khuyến cáo
Mốc giờ trong sổ tay chỉ là điểm khởi đầu cho điều kiện lý tưởng. Ở Việt Nam, máy chạy trong bùn, bụi đá và nắng nóng nên lọc bẩn nhanh hơn. Theo tinh thần tài liệu kỹ thuật của Hitachi, chu kỳ bảo dưỡng cần rút ngắn khi máy làm việc trong môi trường khắc nghiệt.
Cụ thể, hãy thay sớm hơn khi máy đào đất sét dẻo, cát mịn hoặc làm gần biển. Máy mới rã bơm, mới thay dầu do sự cố, hoặc vừa vào lõi lọc thấy rất bẩn kỳ trước cũng nên rút ngắn khoảng cách. Thà thay một cái lọc sớm còn hơn thay cả cụm bơm.
Lọc và dầu đi cùng nhau, đừng tách rời
Nhiều người thay dầu mà quên lọc, hoặc ngược lại. Làm vậy là phí một nửa công. Đổ dầu mới vào rồi để lọc cũ bẩn thì dầu mới nhiễm bẩn ngay; thay lọc mới mà dầu đã xuống cấp thì lọc mau nghẹt trở lại.
Cách làm đúng là canh hai việc theo cùng một nhịp, hoặc ít nhất thay lọc mỗi khi thay dầu. Nếu bạn còn phân vân về nhịp thay, bài chu kỳ thay dầu thủy lực nói kỹ hơn về cách canh mốc theo điều kiện làm việc thật.
Chọn lọc đúng: hàng chính hãng hay hàng thay thế
Trên thị trường có cả hàng chính hãng và hàng thay thế, và cả hai đều có chỗ dùng hợp lý. Hàng chính hãng cho độ lọc và độ bền lõi ổn định, phù hợp máy còn mới hoặc bơm đắt tiền. Hàng thay thế tốt giúp tiết kiệm cho máy đời cũ, miễn là chọn đúng cấp lọc.
Điều quan trọng không phải rẻ hay đắt, mà là đúng cấp lọc và đúng kết cấu cho máy của bạn. Lõi quá thưa thì không giữ được hạt nhỏ, lõi quá mịn thì mau nghẹt và dễ đẩy van by-pass mở. Muốn chọn chuẩn theo từng dòng bơm K3V hay K5V, hãy xem hướng dẫn cách chọn lọc thủy lực và dòng lọc thủy lực chúng tôi phân phối.
Lắp lọc đúng cách để không tự phá bơm
Thay lọc tưởng dễ nhưng làm ẩu là hại máy. Trước khi tháo, lau sạch quanh bầu lọc để bụi không rơi vào. Bôi một lớp dầu mỏng lên gioăng mới rồi siết bằng tay tới khi chạm, siết thêm vừa đủ, không dùng cảo ghì quá tay làm hỏng gioăng.
Với lọc hút, nhớ đổ đầy dầu và mồi bơm trước khi nổ máy, tránh cho bơm chạy khô. Sau khi lắp, nổ máy ở ga nhỏ, gạt nhẹ các cần cho dầu điền đầy rồi mới làm việc. Vài phút cẩn thận này giữ được cả cụm phụ tùng bơm thủy lực đắt tiền.
Sai lầm thường gặp khi thay lọc máy xúc
Sai lầm phổ biến nhất là chỉ thay một loại lọc rồi tưởng đã xong. Thay lọc hồi mà quên lọc hút thì bơm vẫn đói dầu như cũ. Sai lầm thứ hai là dùng lõi trôi nổi không rõ cấp lọc, nhìn giống nhau nhưng ruột khác hẳn.
Một lỗi nữa là để dầu cũ chảy ngược vào thùng khi tháo, kéo cặn vào lại hệ thống. Và đừng bao giờ dùng khí nén thổi ngược lõi cũ để dùng lại, làm vậy phá cấu trúc giấy lọc. Lọc là món rẻ nhất trong cả hệ thủy lực, tiếc nó là tiếc sai chỗ.
Ghi chép lịch sử thay lọc giúp đọc được sức khỏe máy
Mỗi lần thay, hãy ghi lại số giờ máy và tình trạng lõi cũ. Lõi bẩn đều đặn theo giờ là bình thường. Nhưng nếu kỳ này lõi bẩn nhanh bất thường, hoặc có mạt kim loại lấp lánh, đó là cảnh báo bên trong đang mòn.
Cuốn sổ nhỏ này đáng giá hơn nhiều thiết bị đắt tiền. Nó cho bạn thấy xu hướng, và xu hướng mới là thứ báo bệnh sớm. Nhìn mạt trên lõi lọc, người thợ giỏi đoán được bơm hay mô-tơ đang xuống trước cả khi máy kêu.
Giữ thói quen kiểm tra nhanh mỗi ngày
Không cần nhiều thời gian, chỉ vài thói quen nhỏ mỗi ngày. Đầu buổi nghe tiếng bơm khi nâng cần nặng. Giữa buổi để ý cần có trôi chậm không. Cuối buổi sờ nhiệt vỏ thùng và liếc kính thăm dầu.
Những việc này cộng lại cho bạn bức tranh sức khỏe hệ thủy lực gần như miễn phí. Máy xúc ít khi hư đột ngột; nó luôn báo trước bằng tiếng, bằng nhiệt, bằng cảm giác cần. Người chịu để ý sẽ thay lọc đúng lúc và tránh được hóa đơn sửa bơm.
Cần tư vấn và chọn đúng lọc cho máy của bạn
Nếu bạn đang phân vân lọc nào hợp với đời máy và dòng bơm của mình, cứ nói rõ model và tình trạng, chúng tôi sẽ giúp khoanh đúng loại. Xem qua dòng lọc thủy lực để đối chiếu, và nếu cần chọn kỹ hơn thì tham khảo cách chọn lọc thủy lực. Thay đúng cái lọc rẻ tiền hôm nay là cách giữ cụm bơm đắt tiền cho nhiều năm sau.
Điểm chính
- Máy xúc có ba tuyến lọc: lọc hút, lọc hồi và lọc pilot, mỗi loại có triệu chứng riêng.
- Lọc bẩn làm máy yếu vì bơm phải phí sức ép dầu qua lớp bẩn.
- Lọc nghẹt làm dầu và máy nóng lên, kéo theo hư hỏng dây chuyền.
- Van by-pass cứu bơm nhưng khiến máy chạy bằng dầu bẩn nếu để lâu.
- Nghe tiếng bơm, cảm độ trễ của cần và sờ nhiệt thùng dầu để đoán đến kỳ thay.
- Thay lọc cùng nhịp với thay dầu và ghi lại lịch sử để đọc sức khỏe máy.
Người viết
Trần Quốc Bảo
Trần Quốc Bảo phụ trách mảng bơm và ruột bơm thủy lực tại xưởng Việt Trung Hải. Anh trực tiếp đo áp, đại tu và thử tải bơm cho nhiều đời máy xúc, và viết về nguyên lý bơm, ruột bơm K3V cùng cách xử lý bơm yếu dựa trên ca thực tế tại xưởng.
Phụ tùng liên quan
Đúng bộ phận nói đến trong bài — gửi đời máy hoặc mã bơm để đối chiếu.



