Trả lời nhanh
Ống thủy lực máy xúc là ống mềm chịu áp cao, dẫn dầu từ bơm tới van, xy-lanh và mô tơ. Ống gồm ba lớp: lõi trong, lớp bố thép và vỏ ngoài; hỏng lớp nào cũng khiến ống phồng, nứt hoặc rịn dầu. Chọn đúng ống là chọn đúng đường kính, đầu nối, số lớp bố và chiều dài, tốt nhất mang ống cũ ra làm mẫu.
Ống thủy lực máy xúc là đường dẫn dầu áp cao nối bơm với van, xy-lanh và mô tơ để máy nâng, quay và di chuyển. Khi ống còn tốt, máy chạy êm và giữ lực ổn định suốt ca. Khi ống phồng, nứt hoặc rịn dầu, máy yếu dần, nóng lên và có thể nằm đường giữa buổi. Bài này nói về cấu tạo ống, lý do ống hỏng, và cách chọn ống thủy lực máy xúc đúng loại để dùng bền và an toàn.
Ống thủy lực máy xúc là gì và làm nhiệm vụ gì
Ống thủy lực là ống mềm chịu áp, dẫn dầu từ bơm tới các bộ phận chấp hành. Nó phải chịu áp cao, rung lắc, dầu nóng và va quẹt ngoài công trường. Ống không chỉ dẫn dầu; nó còn hấp thụ rung và giãn nở nhẹ khi áp thay đổi. Vì vậy một ống tốt phải vừa dẻo vừa cứng đúng chỗ. Trên một chiếc máy xúc có hàng chục đoạn ống, mỗi đoạn chịu một mức áp và một kiểu uốn riêng, nên không thể dùng chung một loại cho tất cả.
Cấu tạo ống thủy lực cao áp gồm những lớp nào
Ống cao áp thường có ba phần chính: lõi trong, lớp bố gia cường và vỏ ngoài. Mỗi lớp làm một việc riêng nhưng phải dính chặt với nhau. Nếu ba lớp tách ra, ống mất khả năng chịu áp và hỏng nhanh. Hiểu ba lớp này giúp bạn đọc đúng dấu hiệu khi ống bắt đầu xuống cấp.
Lõi trong: nơi dầu chạy qua
Lõi trong là ống cao su tổng hợp tiếp xúc trực tiếp với dầu. Nó phải trơ với dầu thủy lực và chịu được dầu nóng mà không nở, không bong. Nếu lõi bị lão hóa, nó nứt tế vi bên trong và nhả mạt cao su vào dầu. Mạt này đi theo dòng dầu, làm bẩn van và bơm, nên hỏng ống đôi khi kéo theo hỏng cụm khác. Đây là lý do khi thấy dầu có cặn đen li ti, nên nghĩ tới cả ống chứ không riêng gì bơm.
Lớp bố thép: xương sống chịu lực
Giữa lõi và vỏ là một hay nhiều lớp bố thép, bện hoặc xoắn quanh thân ống. Đây là phần gánh áp lực chính; số lớp càng nhiều thì ống chịu áp càng cao. Khi bố thép đứt sợi hoặc rỉ do nước lọt vào, chỗ đó yếu đi và bắt đầu phồng. Bố thép là lý do vì sao không nên dùng ống thấp áp thay cho ống cao áp. Với nhánh áp lớn, thợ thường chọn loại bố xoắn nhiều lớp vì nó chịu được rung mạnh và áp dồn liên tục lâu hơn.
Vỏ ngoài: lớp áo bảo vệ
Vỏ ngoài chống mài mòn, nắng, dầu bám và va quẹt. Nó giữ cho lớp bố thép bên trong khô ráo, tránh rỉ sét. Khi vỏ ngoài rách hay nứt, nước và bụi lọt vào ăn lớp thép. Vì vậy một vết nứt vỏ nhỏ, tưởng vô hại, lại là điểm bắt đầu của hư hỏng lớn. Ở nơi nhiều bùn đá, vỏ ngoài chịu cào xước liên tục, nên chọn loại vỏ dày và bọc thêm ống lồng ở đoạn hay cọ là cách kéo dài tuổi thọ đáng kể.
Đầu nối và khớp bấm: mắt xích hay bị xem nhẹ
Hai đầu ống là khớp nối được bấm ép vào thân ống. Chỗ bấm là điểm chịu lực và cũng là điểm hay rịn dầu nhất. Nếu bấm sai cỡ, sai lực, đầu nối lỏng dần và xì dầu theo ren. Chọn đúng ống mà bấm sai đầu thì vẫn hỏng, nên khâu ép ống cần thợ và cốt bấm chuẩn. Đầu nối cũng có nhiều kiểu ren và nhiều góc; lắp nhầm kiểu ren là ống không kín dù nhìn ngoài thấy vừa khít.
Vì sao ống thủy lực bị phồng?
Ống phồng khi lớp bố thép bên trong đứt sợi hoặc tách khỏi lõi. Áp lực dồn vào chỗ yếu, đẩy cao su phình ra như bong bóng. Nguyên nhân thường là dầu quá nóng, áp vượt ngưỡng, hoặc ống đã già. Thấy một chỗ phồng là dấu hiệu ống sắp nổ; nên thay ngay, đừng chờ. Đừng bao giờ lấy tay bịt chỗ phồng khi máy đang chạy, vì tia dầu áp cao có thể xuyên qua da và gây thương tích nặng.
Vì sao ống bị nứt và rịn dầu
Nứt vỏ thường do lão hóa, nắng, dầu ăn mòn và bẻ cong quá gắt. Rịn dầu thường bắt đầu ở đầu nối, nơi ren và khớp bấm chịu rung liên tục. Dầu rịn ra ít một, bám bụi, tạo lớp bùn đen quanh khớp. Đừng lau sạch rồi bỏ qua; vết ẩm quay lại nghĩa là chỗ đó đang hỏng dần.
Những dấu hiệu cho thấy ống cần thay
Bạn không cần máy đo để đọc các dấu hiệu này; mắt, tay và mũi là đủ. Đi một vòng quanh máy đầu ca, để ý các điểm sau:
- Vệt dầu ẩm quanh đầu nối hoặc dọc thân ống.
- Chỗ phồng, u lên bất thường trên thân ống.
- Vỏ ngoài nứt chân chim, lộ lớp bố thép bên trong.
- Máy yếu, nâng chậm hoặc giật khi gồng tải.
- Mùi dầu nóng, khét nhẹ trong lúc làm.
- Tia dầu nhỏ phun sương khi máy chịu tải nặng.
Ống cao áp khác ống hồi thế nào
Không phải ống nào trên máy cũng giống nhau; dùng lẫn là sai lầm nguy hiểm. Bảng dưới tóm tắt khác biệt cơ bản để bạn không lắp nhầm:
| Tiêu chí | Ống cao áp | Ống hồi (thấp áp) |
|---|---|---|
| Vị trí | Từ bơm ra van, tới xy-lanh và mô tơ | Đường dầu về thùng chứa |
| Lớp bố | Nhiều lớp thép bện hoặc xoắn | Ít lớp, thường mềm hơn |
| Độ cứng | Cứng, giữ dáng | Mềm, dễ uốn |
| Hỏng thường gặp | Phồng, nổ, xì tia | Nứt vỏ, rịn ri, lão hóa |
Cách chọn ống thủy lực máy xúc đúng loại
Chọn ống là chọn đúng bốn thứ: đường kính trong, kiểu và cỡ đầu nối, số lớp bố, và chiều dài định tuyến. Sai một trong bốn là ống không khít hoặc không đủ sức chịu. Cách chắc chắn nhất là mang ống cũ ra làm mẫu, đo tận nơi. Nếu ống cũ đã nát, tra theo đời máy và vị trí lắp để lấy đúng thông số.
Chọn theo đường kính và đầu nối
Đường kính trong quyết định lưu lượng dầu; nhỏ quá thì nghẹt dòng, lớn quá thì phí và khó đi ống. Đầu nối phải đúng kiểu ren và đúng góc, thẳng hay cong tùy chỗ lắp. Một đầu nối lệch góc bắt ống phải xoắn, và ống xoắn thì mau hỏng. Khi nghi ngờ, đối chiếu với cấu tạo hệ thống thủy lực để biết ống đó nằm ở nhánh nào.
Chọn theo số lớp bố và môi trường làm việc
Nhánh áp càng cao thì cần ống nhiều lớp bố; nhánh hồi thì không cần dày như vậy. Máy chạy nơi nóng, nhiều đá dăm hay hóa chất thì nên chọn vỏ ngoài bền hơn. Nhà sản xuất lớn như Bosch Rexroth công bố tài liệu phân loại ống theo lớp bố và điều kiện dùng; nguyên tắc chung đó áp dụng cho hầu hết máy xúc. Chọn dư một chút về độ bền luôn an toàn hơn chọn thiếu.
Hàng chính hãng, hàng thay thế hay ép ống tại xưởng
Bạn có ba đường: mua cụm ống chính hãng, mua ống thay thế, hoặc ép ống rời tại xưởng theo mẫu. Hàng chính hãng khít nhất nhưng chờ lâu và giá cao. Hàng thay thế tốt cân bằng được giá và thời gian chờ, phù hợp cho phần lớn máy làm hàng ngày. Ép tại xưởng nhanh và tiện, miễn là dùng ống và cốt bấm đạt chuẩn. Đừng ham rẻ mà lấy ống trôi nổi; ống kém nổ giữa ca còn tốn hơn nhiều, chưa kể nguy hiểm cho người đứng gần.
Chất lượng ống và cụm bơm đi kèm quan trọng ra sao
Ống chỉ là một mắt xích; dầu bẩn hay bơm yếu cũng phá ống nhanh. Khi thay ống, nên soi luôn tình trạng bơm, van và ruột bơm đi kèm. Với nhóm phụ tùng bơm thủy lực, chúng tôi ưu tiên hàng JIC Hydraulics vì vật liệu và độ chính xác gia công ổn định, chạy êm và bền, lại có bảo hành rõ ràng. Ống tốt lắp vào cụm bơm tốt thì cả hệ mới nhẹ và ít nằm đường. Ngược lại, bơm mòn đẩy áp không đều sẽ giật ống liên tục, và ống dù mới cũng chóng mỏi ở đầu nối.
Lắp đặt và định tuyến ống cho đúng
Ống đi đúng đường thì ít cọ, ít gấp và bền hơn nhiều. Chừa đủ độ chùng để ống co giãn khi áp thay đổi, đừng căng như dây đàn. Tránh để ống cọ vào cạnh sắt hay bề mặt nóng; kẹp giữ đúng chỗ. Hai ống chạy song song không nên cà vào nhau khi máy rung. Chỗ ống phải cong, hãy uốn theo bán kính rộng; bẻ gắt ngay sát đầu nối là kiểu hỏng sớm hay gặp nhất.
Dầu và nhiệt ảnh hưởng tuổi thọ ống ra sao
Dầu nóng làm cao su lão hóa nhanh, còn dầu bẩn mài mòn lõi từ bên trong. Máy làm việc nặng cả ngày mà giải nhiệt kém thì ống chóng cứng, chóng nứt. Giữ két làm mát sạch và mức dầu đúng là cách rẻ nhất để ống sống lâu. Nếu dầu đổi màu sẫm hoặc có mùi khét, hệ đang chạy nóng và ống của bạn cũng đang chịu trận.
Vì sao phải xả gió và thay lọc sau khi thay ống
Mỗi lần mở đường dầu là không khí và bụi có cơ hội lọt vào. Không khí trong hệ làm máy giật, kêu và phản ứng chậm, nên cần xả gió cho sạch. Xem xả gió hệ thống thủy lực để làm đúng thứ tự. Nhân dịp này nên thay lọc thủy lực vì mạt cũ và cặn thường theo dầu tụ về lọc.
Bảo dưỡng ống để dùng bền
Ống bền hay chóng hỏng phần lớn do cách chăm hằng ngày. Giữ dầu mát và sạch, vì dầu nóng và bẩn là kẻ giết ống thầm lặng. Lau khô các vết dầu rịn để phát hiện sớm chỗ mới xì. Đầu ca đi một vòng, nhìn và sờ các đầu nối, việc nhỏ này tránh được sự cố lớn. Ghi lại ngày thay từng cụm ống cũng giúp bạn đoán trước khi nào tới lượt ống cũ, chủ động thay trước khi nó nổ giữa công trường.
Khi nào nên thay cả cụm thay vì vá
Vá tạm chỉ hợp lý khi cần chạy nốt để về xưởng, không phải cách dùng lâu dài. Nếu ống đã phồng, nứt lộ bố thép, hay rịn nhiều đầu nối, nên thay nguyên cụm. Ống cùng lô thường già cùng nhau; một ống hỏng thì các ống lân cận cũng sắp tới lượt. Thay cả cụm một lần đỡ tốn công tháo lắp nhiều lần.
Những sai lầm thường gặp khi thay ống
Sai lầm hay gặp nhất là chọn ống cho có, miễn vừa đầu nối, không quan tâm số lớp bố. Kế đó là bẻ ống quá gắt, siết đầu nối quá tay, hoặc quên vệ sinh đường dầu trước khi lắp. Nhiều người thay xong quên xả gió, rồi tưởng bơm yếu trong khi thực ra là khí trong hệ. Làm đúng từng bước nhỏ giúp ống mới sống đủ tuổi, không nằm đường sớm.
Chọn nguồn phụ tùng đáng tin cho ống thủy lực máy xúc
Ống, đầu nối, lọc và bơm nên lấy từ nơi tư vấn được và đứng sau hàng của mình. Nguồn tốt giúp bạn chọn đúng lớp bố, đúng đầu nối và đúng đời máy ngay từ đầu. Xem thêm nhóm phụ tùng cơ giới để lấy đồng bộ cả cụm cho máy xúc. Cần tư vấn chọn ống thủy lực máy xúc đúng loại, gọi Việt Trung Hải để được soi tận nơi và báo phương án phù hợp.
Điểm chính
- Ống thủy lực máy xúc gồm ba lớp: lõi trong, lớp bố thép và vỏ ngoài.
- Lớp bố thép gánh áp lực chính; đứt hoặc rỉ sợi là ống bắt đầu phồng.
- Ống phồng, nứt lộ bố thép hay rịn nhiều đầu nối thì nên thay cả cụm.
- Chọn ống đúng đường kính, đầu nối, số lớp bố và chiều dài; mang ống cũ làm mẫu.
- Ép ống tại xưởng ổn nếu dùng ống và cốt bấm đạt chuẩn; tránh hàng trôi nổi.
- Sau khi thay ống nên xả gió và thay lọc để giữ dầu sạch, máy chạy êm.
Người viết
Trần Quốc Bảo
Trần Quốc Bảo phụ trách mảng bơm và ruột bơm thủy lực tại xưởng Việt Trung Hải. Anh trực tiếp đo áp, đại tu và thử tải bơm cho nhiều đời máy xúc, và viết về nguyên lý bơm, ruột bơm K3V cùng cách xử lý bơm yếu dựa trên ca thực tế tại xưởng.
Phụ tùng liên quan
Đúng bộ phận nói đến trong bài — gửi đời máy hoặc mã bơm để đối chiếu.



