Trả lời nhanh
Cảm biến máy xúc gồm các nhóm chính: cảm biến áp suất, cảm biến nhiệt, cảm biến vòng tua và cảm biến vị trí. Chúng gửi tín hiệu về hộp điều khiển để máy điều chỉnh bơm, ga và cảnh báo lỗi. Khi cảm biến sai tín hiệu, máy thường yếu, giật, nóng bất thường hoặc báo lỗi không đúng thực tế. Nhận biết sớm dấu hiệu giúp bạn khoanh đúng vùng bệnh và tránh thay nhầm bộ phận.
Cảm biến máy xúc là những con mắt và đầu dây thần kinh của chiếc máy. Chúng đo áp suất dầu, nhiệt độ, tốc độ quay và vị trí của các bộ phận, rồi gửi tín hiệu về hộp điều khiển để máy tự điều chỉnh. Khi một cảm biến sai tín hiệu, máy có thể yếu, giật, báo lỗi sai hoặc tự vào chế độ an toàn dù phần cơ khí vẫn còn tốt. Hiểu từng loại cảm biến và dấu hiệu khi chúng hỏng giúp bạn khoanh đúng vùng bệnh, không thay nhầm bộ phận và không tốn tiền oan.
Cảm biến là gì và làm việc thế nào
Cảm biến là bộ phận biến một đại lượng vật lý thành tín hiệu điện. Áp suất, nhiệt độ, tốc độ quay hay vị trí cần đều được đổi thành dòng điện hoặc điện áp nhỏ. Hộp điều khiển đọc tín hiệu đó rồi ra lệnh cho bơm, van, ga và màn hình buồng lái. Không có cảm biến, máy đời mới gần như không biết mình đang chạy trong tình trạng nào.
Vì sao cảm biến quan trọng với máy đời mới
Máy xúc đời cũ dùng cơ và thủy lực thuần, ít điện tử. Máy đời mới điều khiển bơm và động cơ bằng điện, nên phụ thuộc nhiều vào cảm biến. Một tín hiệu sai có thể khiến hộp điều khiển hiểu nhầm và tự giảm tải để bảo vệ máy. Vì vậy nhiều ca máy yếu không nằm ở bơm hay động cơ, mà ở một con cảm biến nhỏ. Đây là lý do người thợ cần biết đọc dấu hiệu trước khi tháo phần nặng.
Các nhóm cảm biến máy xúc chính
Có thể chia cảm biến trên máy xúc thành bốn nhóm quen thuộc để dễ nhớ khi chẩn đoán.
- Cảm biến áp suất: đo áp dầu thủy lực, dầu bôi trơn, gió nạp và nhiên liệu.
- Cảm biến nhiệt: đo nhiệt nước làm mát, dầu thủy lực và khí nạp.
- Cảm biến tốc độ: đo vòng tua động cơ và tốc độ trục.
- Cảm biến vị trí: đo vị trí tay ga, bàn đạp, cần và tay gầu.
Nhớ bốn nhóm này giúp bạn đoán nhanh khi màn hình báo lỗi và biết nên sờ tay vào đâu trước.
Cảm biến áp suất pilot và áp suất bơm
Cảm biến pilot đo áp của mạch dầu điều khiển, phần quyết định độ nhạy tay lái. Cảm biến áp bơm báo cho hộp điều khiển biết bơm đang gánh nặng hay nhẹ để chỉnh lưu lượng. Khi hai cảm biến này sai, máy thường phản ứng chậm, mất mượt hoặc gằn tải bất thường. Nếu bạn nghi máy yếu do mạch điều khiển, hãy đọc thêm bài về mất áp pilot để phân biệt lỗi cảm biến với lỗi áp thật.
Cảm biến áp suất trên đường dầu chính
Đường dầu chính là nơi chịu áp cao nhất khi máu ben, quay toa hay đào. Cảm biến ở đây giúp hộp điều khiển giới hạn áp và bảo vệ bơm khỏi quá tải. Khi cảm biến đọc sai lên cao, máy có thể tự cắt bớt lực dù thực tế áp vẫn bình thường. Khi đọc sai xuống thấp, máy lại đẩy bơm quá mức và sinh nóng.
Cảm biến nhiệt nước và dầu thủy lực
Cảm biến nhiệt theo dõi nước làm mát và dầu thủy lực, hai nguồn nhiệt lớn nhất của máy. Tín hiệu này điều khiển quạt gió và cảnh báo khi máy sắp quá nóng. Một cảm biến nhiệt hỏng có thể báo nóng giả khiến máy tụt ga, hoặc báo mát giả khiến quạt không chạy đúng lúc. Cả hai trường hợp đều nguy hiểm nếu người vận hành tin hoàn toàn vào đồng hồ.
Cảm biến vòng tua động cơ
Cảm biến vòng tua đọc tốc độ quay của trục cơ và trục cam. Đây là tín hiệu gốc để hộp điều khiển tính lượng phun dầu và thời điểm phun. Khi cảm biến vòng tua chập chờn, máy nổ không đều, rung giật hoặc khó khởi động. Nặng hơn, mất tín hiệu vòng tua có thể làm máy tắt giữa chừng để an toàn.
Cảm biến vị trí tay ga và bàn đạp
Tay ga và bàn đạp di chuyển đều dùng cảm biến vị trí để báo ý muốn của người lái. Cảm biến này thường là biến trở hoặc loại từ trường, mòn dần theo thời gian. Khi nó rơ, máy có thể tự tăng ga, giữ ga hoặc phản ứng trễ so với chân người lái. Dấu hiệu quen thuộc là ga bị nhảy bậc thay vì lên xuống mượt.
Cảm biến góc cần, tay gầu và toa
Nhiều máy đời mới gắn cảm biến góc để biết vị trí cần, tay gầu và góc quay toa. Tín hiệu này phục vụ các tính năng hỗ trợ đào và giới hạn vùng làm việc. Khi cảm biến góc lệch, máy có thể chặn hành trình sai hoặc báo lỗi dù cơ cấu vẫn tốt. Với máy có dẫn đường đào, sai một cảm biến góc đủ làm lệch cả mặt bằng.
Cảm biến gió nạp và nhiên liệu
Động cơ đời mới đo áp và nhiệt gió nạp để tính hỗn hợp cháy cho sạch. Cảm biến áp nhiên liệu trên đường ống chung báo cho hộp điều khiển giữ áp phun ổn định. Khi các cảm biến này sai, máy dễ ra khói, hao dầu hoặc mất lực khi tăng tải. Nếu máy của bạn xả khói lạ kèm yếu lực, hãy tham khảo bài máy xúc ra khói đen để soi thêm phía nhiên liệu và gió nạp.
Cảm biến trên hệ thống xử lý khí thải
Máy đời mới có thêm cảm biến trên đường xử lý khí thải để theo dõi nhiệt và chênh áp. Chúng quyết định thời điểm máy tự làm sạch bồ hóng. Khi cảm biến này bẩn hoặc sai, máy có thể vào chế độ hạn chế công suất và sáng đèn cảnh báo. Người vận hành hay nhầm đây là lỗi động cơ, trong khi gốc rễ chỉ là một cảm biến hoặc đường ống lấy áp bị nghẹt.
Cảm biến máy xúc gửi tín hiệu về đâu?
Mọi cảm biến máy xúc đều đổ tín hiệu về hộp điều khiển trung tâm qua dây và giắc. Hộp này so sánh tín hiệu với ngưỡng cho phép rồi ra quyết định trong tích tắc. Nếu một tín hiệu vượt ngưỡng hoặc mất hẳn, hộp ghi mã lỗi và thường chuyển máy sang chế độ an toàn. Vì vậy khi đọc mã lỗi, bạn nên xem cả dây và giắc, không chỉ nghĩ ngay đến con cảm biến.
Dấu hiệu khi cảm biến áp suất sai tín hiệu
Cảm biến áp suất sai thường lộ ra qua cách máy đáp ứng tải. Máy có thể yếu đều ở mọi thao tác, hoặc mạnh yếu thất thường không theo quy luật. Đôi khi máy vào chế độ an toàn ngay sau khi nổ, dù dầu và bơm vẫn tốt. Một dấu hiệu đáng ngờ khác là mã lỗi áp suất xuất hiện rồi tự mất khi máy rung, cho thấy dây hoặc giắc tiếp xúc kém.
Dấu hiệu khi cảm biến nhiệt báo sai
Cảm biến nhiệt lỗi thường cho số đọc vô lý so với cảm nhận thực tế. Đồng hồ báo nóng gắt trong khi két nước còn ấm tay, hoặc báo mát trong khi máy đã chạy nặng lâu. Quạt gió chạy sai nhịp cũng là dấu hiệu, khi nó rú lên lúc máy còn nguội. Trước khi thay, hãy sờ nhiệt thực tế và so với số trên màn hình để chắc là cảm biến sai chứ không phải máy nóng thật.
Dấu hiệu khi cảm biến vòng tua và vị trí lỗi
Cảm biến vòng tua chập thường làm máy nổ rung, hụt ga hoặc chết máy lúc chạy đều. Nếu tình trạng nặng lên khi máy nóng, nhiều khả năng dây tín hiệu giãn nở làm mất tiếp xúc. Cảm biến vị trí tay ga lỗi lại cho ga nhảy bậc, giữ ga hoặc trễ chân. Khi thấy các dấu hiệu này, hãy kiểm tra giắc và đường dây trước khi kết luận con cảm biến chết.
Phân biệt lỗi cảm biến với lỗi thật của hệ thống
Đây là bước quan trọng nhất và cũng dễ sai nhất. Một cảm biến trung thực báo áp thấp có thể đang phản ánh đúng một sự cố áp thật, ví dụ mất áp pilot. Ngược lại, một cảm biến hỏng có thể vu oan cho bơm hay động cơ còn tốt. Cách an toàn là đo lại đại lượng bằng đồng hồ độc lập rồi so với số cảm biến báo, chênh lệch lớn mới nên thay cảm biến.
Cách kiểm tra cảm biến tại xưởng
Ở xưởng, người thợ thường kiểm tra cảm biến theo trình tự từ dễ đến khó.
- Xem mắt: kiểm tra dây đứt, giắc lỏng, ngấm dầu hay gỉ sét chân tiếp xúc.
- Lắc giắc: rung nhẹ dây khi máy chạy xem mã lỗi có chớp theo không.
- Đo tín hiệu: dùng đồng hồ đo điện áp hoặc điện trở cảm biến ở các trạng thái.
- So sánh: đổi sang một cảm biến tốt cùng loại để xem lỗi có mất đi.
Làm đúng trình tự này giúp bạn không thay oan và tìm ra lỗi tiếp xúc vốn hay bị bỏ sót.
Bảng dấu hiệu và hướng xử lý nhanh
Bảng dưới đây gom các dấu hiệu thường gặp để bạn tra nhanh ngoài công trường.
| Dấu hiệu | Nhóm cảm biến nghi ngờ | Việc nên làm trước |
|---|---|---|
| Máy yếu đều, vào chế độ an toàn | Áp suất bơm hoặc pilot | Đo áp thật, xem dây giắc |
| Báo nóng nhưng két còn ấm | Nhiệt nước hoặc dầu | Sờ nhiệt thực, so màn hình |
| Nổ rung, chết máy khi nóng | Vòng tua động cơ | Kiểm tra giắc, đo tín hiệu |
| Ga nhảy bậc, trễ chân | Vị trí tay ga, bàn đạp | Vệ sinh giắc, kiểm tra rơ |
| Khói lạ kèm yếu lực | Gió nạp, nhiên liệu | Soi đường nạp và phun |
Bảng chỉ để khoanh vùng, không thay cho việc đo kiểm cụ thể trên máy của bạn.
Vì sao cảm biến hỏng sớm
Cảm biến máy xúc làm việc trong môi trường khắc nghiệt: rung, nóng, bụi và dầu. Nguyên nhân hỏng sớm hay gặp là nước lọt vào giắc, dây cọ đứt ngầm và chân tiếp xúc bị ăn mòn. Rung liên tục làm mối nối lỏng dần, sinh ra lỗi chập chờn khó bắt. Vệ sinh máy bằng nước áp lực cao bắn thẳng vào giắc cũng là thủ phạm thầm lặng.
Chọn cảm biến thay thế: chính hãng hay hàng thay thế
Cảm biến chính hãng cho tín hiệu ổn định và khớp ngưỡng của hộp điều khiển, đổi lại giá cao hơn. Hàng thay thế tốt vẫn dùng được, nhưng chất lượng dao động theo tình trạng và nguồn hàng. Với cảm biến quyết định an toàn như vòng tua hay áp chính, nên ưu tiên hàng đáng tin. Theo tài liệu kỹ thuật của Hitachi, ngưỡng tín hiệu và sai số của cảm biến được quy định chặt, nên chọn sai chuẩn dễ làm máy báo lỗi lặp lại. Bạn có thể tham khảo nhóm phụ tùng cơ giới để so sánh trước khi quyết định.
Bảo dưỡng để phòng lỗi cảm biến
Phần lớn lỗi cảm biến đến từ giắc và dây chứ không phải bản thân con cảm biến. Vì vậy giữ giắc khô, sạch và cắm chắc là cách phòng ngừa rẻ nhất. Khi rửa máy, tránh xịt thẳng nước áp lực cao vào các giắc và hộp nối. Định kỳ kiểm tra đường dây chạy dọc cần và khớp quay, nơi dây hay bị cọ và gãy ngầm.
Khi nào nên gọi thợ và đặt phụ tùng
Nếu máy vào chế độ an toàn lặp lại, hoặc mã lỗi cảm biến quay lại sau khi xóa, đừng cố chạy tiếp. Chạy máy với tín hiệu sai có thể làm hộp điều khiển ra lệnh hại bơm và động cơ. Hãy đo kiểm để chắc chắn rồi mới đặt đúng con cảm biến cần thay. Khi cần tư vấn loại cảm biến và nguồn hàng phù hợp cho đời máy của bạn, nhóm phụ tùng cơ giới của Việt Trung Hải sẵn sàng hỗ trợ để bạn thay đúng ngay lần đầu.
Điểm chính
- Cảm biến máy xúc chia thành bốn nhóm: áp suất, nhiệt, vòng tua và vị trí.
- Tín hiệu sai có thể khiến máy yếu, giật hoặc vào chế độ an toàn dù cơ khí còn tốt.
- Luôn kiểm tra dây và giắc trước khi kết luận con cảm biến chết.
- Đo lại bằng đồng hồ độc lập để phân biệt lỗi cảm biến với lỗi thật của hệ thống.
- Phần lớn lỗi đến từ tiếp xúc, nên giữ giắc khô và sạch là cách phòng rẻ nhất.
- Với cảm biến an toàn như vòng tua, ưu tiên hàng đáng tin để tránh báo lỗi lặp lại.
Người viết
Phạm Đức Thắng
Phạm Đức Thắng chuyên phần gầm, xích và hệ thống di chuyển, quay toa của máy xúc. Anh viết về cấu tạo hệ thống, mô tơ di chuyển và quay toa, cùng cách bảo vệ bộ gầm khỏi hao mòn.
Phụ tùng liên quan
Đúng bộ phận nói đến trong bài — gửi đời máy hoặc mã bơm để đối chiếu.


