Bỏ qua đến nội dung chính

Chuyên phụ tùng xe cơ giới · Bơm thủy lực · Ruột bơm · Máy công trình

Hồ Chí Minh(+8428) 3898 2851
Bảo dưỡng & vận hành bền máy

Súc rửa hệ thống thủy lực sau khi hỏng bơm: quy trình 7 bước

Nhiều loại lọc máy công trình: lọc gió, lọc dầu, lọc nhiên liệu và lọc thủy lực xếp cạnh nhau

Trả lời nhanh

Súc rửa hệ thống thủy lực sau khi hỏng bơm là việc bắt buộc, không phải tùy chọn. Khi một chiếc bơm hoặc mô-tơ vỡ, mạt kim loại và bột mài trộn vào dầu rồi bám khắp thùng, đường ống, két làm mát và khối van. Lắp bơm mới vào một hệ thống còn bẩn thì chỉ sau vài giờ chạy, đám mạt đó quay lại khe hở bơm, cào xước đĩa phân phối và piston, khiến bơm mới rỗ lại y hệt bơm cũ. Quy trình đúng gồm bảy bước: xả và soi dầu cũ, vét cạn thùng, làm sạch lọc hút cùng đáy thùng, thay toàn bộ lọc, súc rửa đường ống và két làm mát, đổ dầu sạch, rồi chạy tải nhẹ và lọc lại trước khi trả máy về việc.

Súc rửa hệ thống thủy lực sau khi hỏng bơm là việc bắt buộc, không phải tùy chọn. Khi một chiếc bơm hoặc mô-tơ vỡ, mạt kim loại và bột mài trộn vào dầu rồi bám khắp thùng, đường ống, két làm mát và khối van. Lắp bơm mới vào một hệ thống còn bẩn thì chỉ sau vài giờ chạy, đám mạt đó quay lại khe hở bơm, cào xước đĩa phân phối và piston, khiến bơm mới rỗ lại y hệt bơm cũ. Quy trình đúng gồm bảy bước: xả và soi dầu cũ, vét cạn thùng, làm sạch lọc hút cùng đáy thùng, thay toàn bộ lọc, súc rửa đường ống và két làm mát, đổ dầu sạch, rồi chạy tải nhẹ và lọc lại trước khi trả máy về việc.

Vì sao bơm mới lại rỗ chỉ sau vài giờ chạy

Nhiều người thay bơm xong thấy máy chạy êm liền yên tâm. Vài ngày sau bơm mới yếu, kim đồng hồ tụt, dầu nóng bất thường. Mở ra soi thì đĩa phân phối đã rỗ, guốc piston xước, y như con bơm vừa bỏ đi. Nguyên nhân gần như luôn là một: hệ thống chưa được súc rửa sạch trước khi lắp.

Cơ chế rất thẳng. Bơm piston hướng trục như dòng K3V, A10VSO hay HPV làm việc nhờ những khe hở cỡ vài phần trăm milimét giữa guốc piston và đĩa nghiêng, giữa block xi-lanh và đĩa phân phối. Khe đó vừa là nơi bịt kín áp suất, vừa là màng dầu chịu lực. Một hạt mạt cứng hơn thép tôi lọt vào khe này sẽ bị nghiến, cày một rãnh, phá màng dầu. Áp suất cao ép hai mặt kim loại chạm nhau, sinh nhiệt cục bộ, và vết rỗ bắt đầu lan. Bơm mới không rỗ vì nó kém chất lượng; nó rỗ vì bị bắt bơm lại chính đám rác mà con bơm trước đã để lại.

Điều làm người ta chủ quan là dầu nhìn vẫn trong. Mạt gây chết bơm phần lớn nhỏ hơn sợi tóc, mắt thường không thấy. Chúng lơ lửng trong dầu, đọng ở đáy thùng, kẹt trong các hốc của khối van. Máy vừa nổ máy, dòng dầu cuốn chúng đi và nạp thẳng vào cửa hút của bơm mới.

Mạt kim loại đi đâu khi bơm vỡ

Hiểu đường đi của mạt thì mới biết phải làm sạch chỗ nào. Khi bơm vỡ, mảnh vụn theo hai hướng.

Hướng thứ nhất là theo đường cao áp ra ngoài: qua khối van phân phối, xuống các xi-lanh và mô-tơ hành trình, đôi khi tới cả mô-tơ quay toa, rồi qua đường hồi, qua két làm mát, qua lọc hồi, cuối cùng về thùng. Trên chặng này mạt lắng vào mọi ngóc ngách: khe con trượt trong khối van, ống mềm gấp khúc, các lá tản nhiệt của két.

Hướng thứ hai là mảnh lớn rơi ngược về đáy các-te bơm và theo đường xả cạc-te về thùng. Những mảnh này nặng, chìm xuống đáy thùng và nằm đó. Nếu chỉ xả dầu qua nút xả rồi đổ dầu mới, phần lớn số mảnh đáy thùng vẫn ở nguyên chỗ cũ.

Điểm cần nhớ: lọc hồi chỉ chặn được dòng mạt đi qua nó, và khi bơm vỡ đột ngột, lưu lượng mảnh vượt xa khả năng của lá lọc, làm van by-pass của lọc mở ra cho dầu bẩn đi tắt. Nghĩa là ngay cả khi máy có lọc tốt, một cú vỡ bơm vẫn rải mạt đi khắp hệ thống. Đó là lý do không thể tin vào mỗi việc thay lọc.

Khi nào cần súc rửa hệ thống thủy lực?

Cần súc rửa hệ thống thủy lực ngay khi bơm hoặc mô-tơ vỡ, trước khi lắp bất kỳ chi tiết mới nào; bảy bước dưới đây đi theo đúng đường mà mạt đã phát tán, làm sạch từ nguồn ra tới các nhánh. Thứ tự quan trọng: làm sạch thùng trước khi thay lọc, thay lọc trước khi đổ dầu, đổ dầu trước khi chạy súc, và luôn lọc lại lần cuối.

  1. Xả và soi dầu cũ để đọc mức độ hư hại.
  2. Vét cạn thùng, không để sót lớp cặn đáy.
  3. Làm sạch lọc hút và đáy thùng bằng tay.
  4. Thay toàn bộ lọc: hồi, hút, hồi cạc-te và lọc thở.
  5. Súc rửa đường ống, khối van và két làm mát.
  6. Đổ dầu sạch đúng cấp độ nhớt.
  7. Chạy tải nhẹ rồi lọc lại và kiểm tra.

Với chủ máy muốn hiểu bức tranh bảo dưỡng lớn hơn, cụm bài trong chuyên mục bảo dưỡng thủy lực đặt bước súc rửa này vào bối cảnh thay dầu, vệ sinh két và phòng ngừa hỏng bơm.

Bước 1: Xả và soi dầu cũ

Xả dầu khi dầu còn ấm, vì dầu ấm loãng và cuốn theo nhiều mạt lơ lửng hơn dầu nguội. Hứng dầu vào thùng sạch có thành sáng để nhìn được cặn.

Đừng vội bỏ dầu cũ đi. Soi nó trước. Rót một ít qua tấm vải lọc trắng hoặc để lắng trong ca thủy tinh vài phút. Mạt sáng lấp lánh cho biết đó là mảnh thép của block và piston. Bột đen mịn thường là hợp kim đồng của guốc piston và bạc. Nước làm dầu đục như sữa và chỉ ra rò từ két làm mát. Mỗi loại cặn kể một câu chuyện khác nhau về chỗ đã hỏng, và giúp quyết định phải soi kỹ bộ phận nào tiếp theo.

Ghi lại lượng và loại cặn. Đây là căn cứ để so sánh với mẫu dầu lấy sau khi chạy lại, xem việc súc rửa đã thật sự sạch chưa.

Bước 2: Vét cạn thùng dầu

Nút xả không lấy hết được cặn. Đáy thùng luôn có một vũng dầu đọng dưới mặt nút xả, và chính vũng đó giữ lại phần mạt nặng nhất. Phải mở nắp thăm hoặc tháo mặt bích để vào trong thùng.

Dùng giẻ không xơ, không dùng giẻ bông rụng sợi, lau sạch đáy và bốn vách. Chú ý các góc và gân tăng cứng, nơi cặn kẹt lại. Nếu thùng có vách ngăn giữa khoang hút và khoang hồi, lau cả hai khoang, vì mạt vượt vách rất dễ. Tuyệt đối không dùng khí nén thổi bừa, vì nó chỉ đẩy mạt bay lên rồi rơi lại chỗ khác. Lau, gạt, và hớt ra ngoài.

Quy trình vét thùng và thay dầu được nói kỹ hơn trong bài thay dầu thủy lực đúng cách; ở đây điểm khác biệt là sau sự cố vỡ bơm, độ sạch phải cao hơn một mức so với thay dầu định kỳ.

Bước 3: Làm sạch lọc hút và đáy thùng

Lọc hút, còn gọi là lưới hút, nằm ngay cửa vào của bơm và thường bị bỏ quên vì nó nằm khuất trong thùng. Sau khi bơm vỡ, lưới này gần như luôn bị mạt bịt một phần. Một lưới hút tắc làm bơm mới thiếu dầu ở cửa hút, sinh xâm thực và lại phá bơm theo một kiểu khác.

Tháo lưới ra, rửa trong dung môi sạch, soi ngược sáng để chắc chắn không còn mảng bám. Nếu lưới rách hay bẹp, thay mới. Cơ chế xâm thực do thiếu dầu ở cửa hút được giải thích trong bài xâm thực bơm thủy lực; đó là lý do một bước tưởng nhỏ như rửa lưới hút lại quyết định tuổi thọ bơm mới.

Làm sạch lưới xong mới lắp lại và siết đúng, tránh để hở cho không khí lọt vào đường hút.

Bước 4: Thay toàn bộ lọc

Đây là chỗ tiết kiệm sai lầm nhất. Sau vỡ bơm, mọi lõi lọc trên máy đều đã ngậm mạt và nhiều khả năng đã mở van by-pass. Giữ lại bất kỳ lõi nào cũng là giữ một ổ chứa bẩn.

Thay hết: lọc hồi, lọc hút dạng lõi (nếu có), lọc hồi cạc-te của bơm, và lọc thở trên nắp thùng. Lọc thở hay bị quên, nhưng nó là cửa cho bụi và ẩm vào thùng. Nếu tắc, nó tạo chân không làm đói dầu ở cửa hút bơm, dễ sinh xâm thực.

Chọn lõi lọc là lúc chất lượng lõi quyết định kết quả súc rửa. Lõi lọc thủy lực JIC Hydraulics dùng lớp giấy lọc gấp nếp đủ dày và keo dán mép chịu dầu nóng, nên giữ được cấp lọc ổn định và không bị bục nếp khi dòng mạt dồn về sau khi nổ máy lại. Với hệ thống vừa vỡ bơm, một lõi giữ đúng cấp lọc quan trọng hơn nhiều so với một lõi rẻ nhưng nhả sợi hoặc rách mép. JIC là thương hiệu chúng tôi đặt lên đầu vì phần vật liệu lọc và đường may mép làm thật, thay đúng ma cho từng dòng máy; sau đó mới tính tới các lựa chọn khác tùy máy và tùy ngân sách. Cách đọc mã và cấp lọc cho máy xúc được trình bày trong bài lọc thủy lực máy xúc.

Bước 5: Súc rửa đường ống và két làm mát

Thùng sạch và lọc mới vẫn chưa đủ, vì mạt còn nằm trong đường ống, khối van và nhất là trong két làm mát. Két là bẫy mạt tệ nhất: dòng dầu đi qua hàng chục lá tản nhiệt hẹp, chảy chậm lại, và mạt lắng vào đó rất nhiều. Nếu để nguyên, khi nổ máy lại, dòng dầu nóng sẽ rửa dần đám mạt trong két và đẩy về bơm mới trong nhiều giờ.

Với đường ống và khối van, cách làm sạch là cho dầu súc chảy tuần hoàn qua một bơm phụ hoặc qua chính bơm mới ở chế độ không tải, kèm một lọc súc lắp ngoài, cho tới khi mẫu dầu sạch. Những nhánh cụt và ống mềm gấp khúc nên tháo ra xả riêng, vì dòng súc khó cuốn sạch mạt ở khúc gấp.

Với két làm mát, nếu soi thấy mạt nhiều thì tháo ra súc ngược dòng bằng dung môi, hoặc thay mới khi két đã móp hay từng rò. Cách vệ sinh két và dấu hiệu két bẩn được nói kỹ trong bài vệ sinh két làm mát dầu thủy lực. Bỏ qua két là lý do phổ biến khiến bơm mới hỏng lại dù thùng và lọc đã sạch.

Bước 6: Đổ dầu sạch đúng cấp độ nhớt

Đổ đúng cấp nhớt nhà sản xuất khuyến nghị, thường là dầu gốc khoáng ISO VG46 cho khí hậu nóng như miền Nam, hoặc VG68 khi máy làm việc tải nặng liên tục ở nhiệt độ cao. Đừng đổ dầu để lâu, hở nắp hay đã hút ẩm.

Điểm hay bị bỏ qua: dầu mới trong thùng phuy không đương nhiên đủ sạch cho hệ thống vừa sửa. Dầu mới có thể lẫn bụi đóng gói và nước ngưng. Cách chắc ăn là bơm dầu mới vào thùng qua một cụm lọc nạp, thay vì rót thẳng qua miệng thùng. Bơm qua lọc nạp giữ cho hạt bẩn từ phuy không lọt vào đúng lúc hệ thống cần sạch nhất.

Đổ tới mức quy định trên mắt thăm, rồi để yên vài phút cho bọt khí thoát bớt trước khi mồi bơm.

Bước 7: Chạy tải nhẹ rồi lọc lại và kiểm tra

Đừng cho máy vào việc nặng ngay. Mồi bơm cho đầy dầu ở cửa hút, nổ máy và cho chạy không tải, rồi tải nhẹ. Lúc này còn một lượng mạt sót không thể tránh khỏi đang được cuốn ra khỏi các hốc; mục tiêu của giai đoạn chạy nhẹ là gom số mạt đó vào lọc chứ không phải vào khe bơm.

Sau một khoảng chạy nhẹ, dừng máy và thay lọc hồi lần nữa. Lõi lọc thứ hai này thường bắt thêm một lượng mạt đáng kể, và chính nó xác nhận hệ thống đã sạch hay chưa. Nếu lõi thứ hai vẫn đầy mạt sáng, nghĩa là còn nguồn phát tán chưa xử lý, phải quay lại soi khối van và két.

Kiểm tra cuối gồm: nhiệt độ dầu ổn định, không rung lạ ở cửa hút, áp suất lên đúng ở các cấp tải, và một mẫu dầu lấy sau vài giờ chạy cho thấy cặn giảm rõ so với mẫu ban đầu ghi ở bước 1. Khi đó mới trả máy về tải làm việc bình thường.

Bảng dấu hiệu mạt và hướng xử lý

Đọc đúng loại cặn giúp khoanh vùng chỗ hỏng và quyết định phải súc rửa tới đâu.

Dấu hiệu trong dầu / trên lọc Nguồn gốc thường gặp Hướng xử lý khi súc rửa
Mạt thép sáng, lấp lánh Block xi-lanh, đĩa phân phối, piston vỡ Súc kỹ khối van và két; lọc lại hai lần
Bột đồng đen mịn Guốc piston, bạc đỡ mòn Kiểm tra khe hở bơm mới; theo dõi mẫu dầu
Dầu đục như sữa Nước lọt từ két làm mát rò Súc và kiểm tra két; thay dầu nếu ngậm nước
Cao su vụn, mảnh đen dẻo Ống mềm hoặc phớt lão hóa Tháo xả nhánh cụt; kiểm tra phớt và ống
Bùn keo bám thành thùng Dầu oxy hóa, quá hạn thay Vét thùng thật kỹ; đổi hẳn sang dầu mới

Nên súc rửa bằng dầu chuyên dụng hay dầu vận hành

Có hai cách nạp dầu súc. Cách tiết kiệm là dùng chính loại dầu vận hành sẽ đổ vào máy để chạy súc, rồi lọc lại; ưu điểm là không phải xả bỏ, nhược điểm là dầu vận hành đặc hơn nên cuốn mạt kém hơn ở khúc gấp. Cách kỹ hơn là dùng dầu súc chuyên dụng loãng, chạy tuần hoàn để cuốn mạt mạnh, rồi xả bỏ toàn bộ trước khi đổ dầu vận hành thật.

Chọn cách nào tùy mức độ hư hại. Vỡ bơm nhẹ, mạt ít, dùng dầu vận hành và lọc kỹ thường là đủ. Vỡ nặng, mạt rải khắp, nên bỏ tiền cho một lần súc bằng dầu chuyên dụng, vì một con bơm mới đắt hơn nhiều so với một phuy dầu súc. Điều cấm kỵ là dùng dầu diesel hay dầu hỏa để súc rồi không xả sạch, vì phần sót lại làm loãng dầu vận hành và phá màng dầu ở bơm.

Khi nào cần thay cả mô-tơ và đường ống chứ đừng dừng ở bơm

Súc rửa làm sạch được mạt rời, nhưng không phục hồi được chi tiết đã ăn mạt. Nếu mạt của bơm cũ đã chạy một thời gian trước khi phát hiện, các mô-tơ hành trình và mô-tơ quay toa có thể đã ngậm mạt và mòn khe. Dấu hiệu là mô-tơ yếu, trôi hoặc nóng cục bộ sau khi đã lắp bơm mới và súc sạch thùng.

Đường ống mềm từng chịu cú sốc áp khi bơm vỡ có thể đã phồng lớp bố bên trong; mảnh bố bong ra sau này thành nguồn bẩn mới. Với ống nghi ngờ, thay là rẻ hơn so với rủi ro phá bơm lần nữa. Nguyên tắc chung: chi tiết nào nằm trên đường mạt đi qua và có khe hở tinh đều phải được soi, không mặc định là sạch chỉ vì đã súc thùng.

Những sai lầm thường gặp khi súc rửa

  • Chỉ xả dầu qua nút xả rồi đổ dầu mới, bỏ qua lớp cặn đáy thùng.
  • Giữ lại lọc cũ để tiết kiệm, vô tình giữ một ổ mạt.
  • Quên lưới hút và lọc thở vì chúng khuất tầm nhìn.
  • Bỏ qua két làm mát, để nó nhả mạt dần sau khi nổ máy.
  • Cho máy vào tải nặng ngay, biến giai đoạn chạy nhẹ thành giai đoạn phá bơm.
  • Dùng khí nén thổi thùng, làm mạt bay lên rồi rơi lại.
  • Không lấy mẫu dầu sau khi chạy, nên không biết đã sạch hay chưa.

Mỗi lỗi trên đều dẫn về cùng một hậu quả: mạt sót lại và bơm mới trả giá.

Sau khi súc rửa: theo dõi và giữ hệ thống sạch

Súc rửa xong không phải là hết. Vài chục giờ đầu sau sự cố là lúc mạt sót cuối cùng còn đi lang thang, nên rút ngắn khoảng thay lọc trong giai đoạn này và lấy mẫu dầu thêm một lần nữa để chắc chắn cặn đã về mức nền. Khi mẫu dầu ổn định, mới đưa khoảng thay lọc và thay dầu về lịch bình thường.

Về lâu dài, cách rẻ nhất để không phải súc rửa lần sau là ngăn bơm vỡ ngay từ đầu: giữ dầu sạch và đủ mát, thay lọc đúng hạn, và xử lý sớm mọi dấu hiệu xâm thực hay dầu nóng. Khi cần bơm thay thế, phớt hay bạc đúng chuẩn, có thể tham khảo dải phụ tùng tại phụ tùng bơm thủy lực để lắp đúng ma cho từng dòng máy. Tài liệu vận hành và bảo dưỡng gốc của nhà sản xuất, ví dụ trang kỹ thuật của Caterpillar, là căn cứ tốt cho khe hở và cấp dầu.

Một hệ thống được súc rửa đúng sau khi hỏng bơm sẽ cho con bơm mới đúng tuổi thọ thiết kế của nó. Bỏ bước, hoặc làm nửa vời, thì con bơm mới chỉ là nạn nhân tiếp theo của cùng đám mạt. Việc cần làm ngay khi bơm vừa vỡ: đừng nổ máy lại cho tới khi thùng, lọc, ống và két đều sạch.

Điểm chính

  • Súc rửa hệ thống thủy lực sau khi hỏng bơm là bắt buộc: mạt sót sẽ phá bơm mới chỉ sau vài giờ chạy.
  • Chỉ xả dầu qua nút xả và thay lọc là chưa đủ; phải vét cạn thùng bằng tay và làm sạch lưới hút.
  • Két làm mát là bẫy mạt tệ nhất; bỏ qua nó là lý do phổ biến khiến bơm mới hỏng lại.
  • Thay toàn bộ lọc, gồm cả lọc thở và lọc cạc-te; giữ lõi cũ là giữ một ổ chứa mạt.
  • Chạy tải nhẹ rồi thay lọc hồi lần hai để xác nhận hệ thống đã sạch trước khi vào tải nặng.
  • Lõi lọc chất lượng giữ đúng cấp lọc khi mạt dồn về; JIC Hydraulics là lựa chọn đặt lên đầu.

Người viết

Lê Minh Tuấn

Lê Minh Tuấn phụ trách bảo dưỡng định kỳ và vận hành bền máy công trình tại Việt Trung Hải. Anh viết về dầu, lọc, chu kỳ thay thế và những thói quen giúp máy chạy ổn định lâu dài.

Phụ tùng liên quan

Đúng bộ phận nói đến trong bài — gửi đời máy hoặc mã bơm để đối chiếu.

Câu hỏi thường gặp

Có bắt buộc súc rửa hệ thống thủy lực sau khi hỏng bơm không?

Có. Khi bơm vỡ, mạt kim loại bám khắp thùng, ống, két và khối van. Lắp bơm mới vào hệ thống còn bẩn thì đám mạt quay lại khe hở bơm và phá bơm mới chỉ sau vài giờ. Súc rửa là bước bắt buộc, không phải tùy chọn.

Chỉ xả dầu và thay lọc có đủ thay cho súc rửa không?

Không đủ. Nút xả không lấy hết cặn đáy thùng, còn lọc hồi bị mở van by-pass khi mạt dồn về lúc bơm vỡ. Phải vét thùng bằng tay, làm sạch lưới hút, súc ống và két thì mới hết nguồn mạt.

Vì sao bơm mới lắp vào lại rỗ nhanh như bơm cũ?

Vì mạt sót trong dầu và các hốc bị dòng dầu cuốn thẳng vào khe hở tinh của bơm. Hạt cứng cày rãnh, phá màng dầu, sinh nhiệt cục bộ và làm rỗ đĩa phân phối. Bơm mới rỗ do rác cũ, không phải do kém chất lượng.

Nên dùng dầu vận hành hay dầu súc chuyên dụng để súc rửa?

Vỡ nhẹ, mạt ít thì dùng chính dầu vận hành rồi lọc kỹ là đủ. Vỡ nặng, mạt rải khắp nên dùng dầu súc chuyên dụng loãng rồi xả bỏ. Không dùng dầu diesel hay dầu hỏa rồi để sót, vì phần dư phá màng dầu ở bơm.

Sau khi súc rửa, làm sao biết hệ thống đã thật sự sạch?

Chạy tải nhẹ một khoảng rồi thay lọc hồi lần nữa và soi lõi. Nếu lõi thứ hai vẫn đầy mạt sáng thì còn nguồn phát tán, phải soi lại khối van và két. Lấy mẫu dầu so với mẫu ban đầu; cặn giảm rõ mới trả máy về tải nặng.

Bài viết liên quan

Đĩa ma sát, đĩa thép và vành răng quay toa máy xúcBảo dưỡng & vận hành bền máy

Bảo dưỡng mô tơ di chuyển máy xúc: 6 việc cần làm định kỳ

Sáu việc bảo dưỡng cụm cuối máy xúc: thay nhớt gầm, đọc dầu xả (mạt kim loại, dầu đục, mùi khét), kiểm tra phớt mặt, nghe bạc đạn, thử phanh dừng và căn xích đúng lực — cùng chỗ đứng của phụ tùng JIC và bạc đạn ZVL khi đại tu.

Lê Minh Tuấn13 phút

Cần đúng phụ tùng cho máy của bạn?

Gửi đời máy, mã bơm hoặc ảnh tem — đội kỹ thuật đối chiếu và báo giá.

Nhận báo giá