Bỏ qua đến nội dung chính

Chuyên phụ tùng xe cơ giới · Bơm thủy lực · Ruột bơm · Máy công trình

Hồ Chí Minh(+8428) 3898 2851
Bảo dưỡng & vận hành bền máy

Cách căng xích máy xúc đúng chuẩn, tránh tuột xích

12 phút đọc
Phụ tùng gầm máy xúc: xích, bánh sao, con lăn, bánh dẫn hướng, lò xo căng xích, gầu và răng gầu

Trả lời nhanh

Cách căng xích máy xúc chuẩn là bơm mỡ vào xi lanh căng xích qua vú mỡ để đẩy bánh dẫn hướng ra, tăng độ căng; muốn nới thì xả bớt mỡ qua van xả. Chỉnh đến khi độ võng xích đạt đúng thông số của hãng cho đúng đời máy, không tự ý căng cứng. Luôn chạy máy tới lui vài mét rồi đo lại cho chính xác.

Xích máy xúc căng đúng thì máy chạy êm, gầm bền và ăn ít dầu hơn. Căng sai — quá chùng hay quá căng — đều làm hỏng gầm nhanh và tốn tiền. Bài này hướng dẫn cách căng xích máy xúc đúng kỹ thuật: cách nhận biết xích chùng hay căng, quy trình bơm mỡ và xả mỡ ở bộ căng xích, cách đo độ võng, cùng những sai lầm thợ hay mắc. Tất cả theo cách thợ gầm làm ngoài công trường, không lý thuyết suông.

Căng xích máy xúc là gì và vì sao quan trọng?

Xích máy xúc (dải xích, track) là dải mắt xích thép chạy quanh bánh sao, bánh dẫn hướng và các con lăn. Căng xích là điều chỉnh độ chùng của dải xích cho đúng. Máy xúc không dùng bu lông tăng như xe tải; nó dùng một xi lanh chứa mỡ để đẩy bánh dẫn hướng ra hoặc vào. Bơm mỡ vào thì xích căng thêm, xả mỡ ra thì xích chùng lại. Căng đúng giúp mắt xích, chốt, bạc và bánh sao ăn khớp êm, giảm mài mòn và tiết kiệm công suất. Đây là việc bảo dưỡng gầm cơ bản mà chủ máy nào cũng nên nắm.

Dấu hiệu xích quá chùng

Xích chùng là lỗi dễ thấy nhất và cũng nguy hiểm nhất khi làm việc:

  • Xích đập, kêu lạch xạch khi di chuyển, nhất là lúc quay máy.
  • Dải xích võng sâu ở phần trên, chạm hoặc gần chạm khung.
  • Máy dễ tuột xích (nhảy xích) khi quay gấp hoặc đi trên nền nghiêng.
  • Mắt xích và bánh sao mòn không đều, có tiếng va khi vào khớp.

Xích quá chùng khiến máy có thể văng xích giữa lúc làm. Lắp lại một dải xích thép ngoài công trường rất mất công và dễ hỏng thêm chi tiết.

Dấu hiệu xích quá căng

Xích căng quá tay lại âm thầm phá gầm nhanh hơn nhiều người nghĩ:

  • Máy quay và di chuyển nặng, ì, ăn dầu và tốn công suất hơn.
  • Chốt và bạc xích nóng, mòn nhanh, dão chốt sớm.
  • Bánh sao và bánh dẫn hướng mòn vẹt răng.
  • Xi lanh căng xích luôn đầy mỡ, căng cứng, dễ chảy mỡ ở phớt.

Nhiều chủ máy sợ tuột xích nên căng thật cứng. Đó chính là cách làm hao gầm tốn kém nhất, vì gầm là cụm chi tiết đắt tiền và mòn không phục hồi được.

Bộ căng xích hoạt động thế nào?

Bộ căng xích gồm ba phần chính: xi lanh chứa mỡ, lò xo hồi và bánh dẫn hướng. Khi bơm mỡ vào xi lanh qua vú mỡ, cần đẩy bánh dẫn hướng tiến ra, làm căng dải xích. Lò xo hồi cho phép bánh dẫn hướng lùi lại khi xích gặp đá hay cục đất kẹt, tránh gãy vỡ chi tiết. Muốn nới xích, ta xả bớt mỡ qua van xả để bánh dẫn hướng lùi vào. Hiểu nguyên lý này thì thao tác căng và nới xích trở nên đơn giản, không phải mò mẫm.

Cách căng xích máy xúc: quy trình từng bước

Làm theo trình tự sau để căng xích an toàn và đúng:

  1. Đỗ máy trên nền phẳng, cứng, sạch; tắt máy và khóa an toàn.
  2. Lau sạch vú mỡ trên xi lanh căng xích để không đẩy bụi vào trong.
  3. Lắp bơm mỡ vào vú mỡ, bơm từ từ để đẩy bánh dẫn hướng tiến ra.
  4. Vừa bơm vừa quan sát độ võng phần trên của dải xích.
  5. Dừng bơm khi độ võng đạt đúng thông số của hãng cho đúng đời máy.
  6. Chạy máy tới rồi lùi vài mét để dải xích ổn định lại.
  7. Đo lại độ võng; nếu chưa đạt thì bơm thêm hoặc xả bớt.
  8. Làm tương tự cho dải xích bên kia để hai bên đều nhau.

Đừng căng theo cảm tính. Luôn đo lại sau khi chạy máy, vì dải xích sẽ dịch chỉnh một chút khi lăn qua con lăn và bánh sao.

Cách kiểm tra độ võng xích đúng chuẩn

Độ võng là khoảng võng của dải xích ở phần trên, giữa bánh dẫn hướng và con lăn đỡ. Cách đo phổ biến: đặt một thanh thẳng nằm ngang trên đỉnh xích, rồi đo khoảng cách lớn nhất từ thanh xuống mắt xích. So với thông số của hãng cho đúng đời máy để biết xích đang căng hay chùng. Mỗi hãng, mỗi đời máy có mức võng khuyến cáo riêng, nên đừng áp con số của máy này sang máy khác. Đo ở đúng vị trí hãng chỉ định thì kết quả mới đáng tin, tránh chỉnh sai rồi phải làm lại.

Dụng cụ và vật tư cần chuẩn bị

Nhóm Cần chuẩn bị
Dụng cụ Bơm mỡ (súng mỡ), thanh thẳng để đo, thước, giẻ sạch
Vật tư Mỡ chịu áp đúng loại cho bộ căng xích
Bảo hộ Găng tay, kính bảo hộ, giày bảo hộ
Vị trí Nền phẳng cứng, đủ sáng để quan sát độ võng

Chuẩn bị đủ trước khi làm giúp không phải dừng giữa chừng và tránh đẩy bụi vào hệ mỡ. Một vú mỡ bẩn là đường ngắn nhất đưa cát bụi vào trong xi lanh căng xích.

An toàn khi xả mỡ van căng xích

Đây là phần nguy hiểm nhất, cần đặc biệt cẩn thận:

  • Mỡ trong xi lanh căng xích chịu áp rất cao.
  • Chỉ nới van xả từ từ, không tháo rời hẳn vú mỡ hay van.
  • Không đứng đối diện đường mỡ phun ra; mỡ áp cao có thể bắn xuyên da.
  • Nếu xích không chùng dù đã xả, đừng cố tháo — có thể mắt xích đang kẹt.

Tháo rời van khi còn áp là tai nạn thực sự, không phải chuyện hiếm ngoài công trường. Luôn nới từng chút một và đứng lệch khỏi đường mỡ.

So sánh xích quá căng và quá chùng

Tiêu chí Quá căng Quá chùng
Di chuyển Nặng, ì, tốn công suất Đập xích, ồn
Mòn gầm Chốt, bạc, bánh sao mòn nhanh Mòn không đều, dễ tuột xích
Rủi ro Nứt vỡ chi tiết gầm Nhảy xích khi quay
Xi lanh căng Đầy mỡ, dễ chảy phớt Thiếu mỡ, bánh dẫn hướng lùi

Đích cần đạt luôn là mức võng nằm giữa hai thái cực này, theo thông số của hãng cho đúng đời máy.

Nên căng xích trên nền bằng hay khi máy nâng lên?

Cách đo và căng thay đổi tùy hãng, nên phải xem tài liệu máy. Nhiều máy đo độ võng khi dải xích đặt trên nền phẳng và máy đứng yên. Một số quy trình yêu cầu nâng một bên xích lên khỏi mặt đất bằng cần gầu rồi mới đo. Nếu nâng máy, phải chèn kê chắc chắn; không bao giờ chui người xuống gầm khi chỉ có gầu đỡ. Làm đúng theo cách hãng chỉ định cho đời máy thì số đo mới chuẩn và an toàn cho người thao tác.

Vì sao xích hay tuột (nhảy xích)?

Tuột xích thường không chỉ do chùng, mà là tổng hợp nhiều nguyên nhân:

  • Xích quá chùng, võng sâu, dễ trật khỏi bánh dẫn hướng khi quay.
  • Bánh sao, bánh dẫn hướng mòn răng, không giữ được mắt xích.
  • Con lăn mòn hoặc kẹt làm dải xích chạy lệch.
  • Đất đá kẹt trong gầm đẩy xích trật khớp.

Nếu căng đúng mà vẫn tuột xích, phải kiểm tra bánh sao, con lăn và bánh dẫn hướng, đừng chỉ đổ cho độ căng. Đây là lỗi chẩn đoán rất hay gặp khiến chủ máy chỉnh đi chỉnh lại mà không hết.

Địa hình bùn lầy ảnh hưởng thế nào?

Làm việc trong bùn và đất sét dính là thử thách lớn cho gầm. Bùn nhồi vào giữa mắt xích và bánh sao làm dải xích như bị căng thêm khi lăn. Vì vậy khi làm nhiều trong bùn, nhiều thợ để xích hơi chùng hơn một chút so với làm trên nền cứng khô. Cuối ca nên xịt rửa gầm cho hết bùn đất bám, tránh bùn khô cứng lại làm kẹt con lăn và mòn nhanh. Điều chỉnh độ căng theo điều kiện làm việc thực tế là kinh nghiệm quan trọng của thợ gầm.

Loại mỡ nào dùng cho bộ căng xích?

Xi lanh căng xích cần mỡ chịu áp cao, đúng loại nhà sản xuất khuyến cáo. Không dùng mỡ loãng hay mỡ kém chất lượng, vì áp trong xi lanh rất lớn. Mỡ sai loại dễ bị ép chảy qua phớt, làm xi lanh tụt áp và xích chùng lại nhanh. Khi cần phụ tùng cơ giới và vật tư gầm đúng chuẩn, nên hỏi rõ loại mỡ phù hợp cho đời máy của bạn. Dùng đúng mỡ giúp bộ căng xích giữ áp ổn định lâu hơn, đỡ phải bơm lại nhiều lần.

Khi nào chỉ cần căng, khi nào phải thay xích?

Căng xích chỉ giải quyết được độ chùng do thiếu mỡ, không cứu được xích đã dão. Khi chốt và bạc mòn nhiều, dải xích dài ra (dão chốt), bơm mỡ căng thêm cũng chỉ được ít lâu rồi chùng lại. Lúc này bánh dẫn hướng đã đẩy gần hết hành trình mà xích vẫn chùng — dấu hiệu xích tới tuổi thay hoặc cần đảo chốt bạc. Nếu bánh sao mòn vẹt răng thì thay xích mà giữ bánh sao cũ cũng mau hỏng lại. Đo bước xích và độ mòn để quyết định căng, đảo hay thay cả cụm gầm.

Căng xích trong lịch bảo dưỡng gầm

Căng xích không phải làm một lần là xong; nó nằm trong bảo dưỡng gầm định kỳ. Nên kiểm tra độ võng xích thường xuyên, nhất là khi đổi địa hình làm việc. Ghi lại lần chỉnh gần nhất giúp theo dõi tốc độ dão xích và tình trạng gầm theo thời gian. Xem thêm lịch bảo dưỡng máy xúc để biết mốc kiểm tra gầm hợp lý cùng các hạng mục khác. Bảo dưỡng đều tay giúp phát hiện xích dão sớm, tránh tuột xích giữa công trường.

Sai lầm thường gặp khi căng xích

  • Căng thật cứng vì sợ tuột xích, làm mòn gầm và tốn dầu.
  • Chỉ căng một bên, để hai dải xích lệch nhau.
  • Không chạy máy tới lui rồi đo lại, ra số đo sai.
  • Tháo hẳn van xả khi còn áp mỡ, rất nguy hiểm.
  • Bơm mỡ qua vú bẩn, đẩy bụi vào trong xi lanh.
  • Đổ hết cho độ căng khi tuột xích, bỏ qua bánh sao và con lăn mòn.

Tránh những lỗi này thì gầm bền hơn và ít phải sửa hơn nhiều. Phần lớn hư hỏng gầm sớm đều bắt nguồn từ căng sai và bỏ bê kiểm tra.

Máy bánh xích lớn và mini có căng khác nhau không?

Nguyên lý căng xích giống nhau: bơm mỡ để căng, xả mỡ để nới. Máy mini dùng xích cao su hay xích thép nhỏ vẫn dùng xi lanh mỡ và bánh dẫn hướng. Khác biệt là mức võng khuyến cáo và vị trí đo tùy đời máy, cỡ máy. Xích cao su còn cần để ý vết nứt và bong cốt thép bên trong, chứ không chỉ độ căng. Dù máy lớn hay nhỏ, vẫn phải theo thông số của hãng cho đúng đời máy, không áp chung một con số cho mọi máy.

Mua máy cũ: nhìn gầm và xích thế nào?

Khi xem máy xúc cũ, gầm là nơi ngốn tiền nhất nếu hỏng. Hãy nhìn độ mòn mắt xích, răng bánh sao và hành trình còn lại của bánh dẫn hướng. Nếu bánh dẫn hướng đã đẩy gần hết mà xích vẫn chùng, nghĩa là xích sắp phải thay — một khoản lớn. Tham khảo thêm kinh nghiệm mua máy xúc cũ để biết các điểm gầm và thủy lực cần soi kỹ trước khi xuống tiền. Kiểm tra gầm kỹ giúp tránh mua phải máy sắp phải đại tu gầm.

Nên chọn phụ tùng gầm chính hãng hay hàng thay thế?

Phụ tùng gầm có hàng chính hãng, hàng thay thế của nhà sản xuất lớn, và hàng bãi tháo máy. Xích, bánh sao, con lăn chính hãng bền và ăn khớp chuẩn, nhưng giá cao. Hàng thay thế tốt là lựa chọn cân bằng cho nhiều chủ máy. Hàng bãi hợp lý khi cần chi tiết còn tốt với chi phí thấp, nhưng phải kiểm tra kỹ độ mòn trước khi lắp. Quan trọng nhất là đúng bước xích, đúng đời máy và chất lượng thép; sai bước xích thì lắp không khớp bánh sao. Gửi đời máy và thông số để được tư vấn loại phù hợp.

Bao lâu nên kiểm tra căng xích một lần?

Không có con số cố định cho mọi máy, nhưng nên kiểm tra thường xuyên và mỗi khi đổi địa hình. Máy làm trong bùn, đá, dốc thì kiểm tra dày hơn máy chạy nền cứng bằng phẳng. Thói quen tốt là nhìn nhanh độ võng xích mỗi ngày trước ca, kết hợp đo kỹ theo mốc bảo dưỡng gầm. Phát hiện xích chùng sớm giúp tránh tuột xích và giảm mòn gầm. Kiểm tra đều đặn tốn ít công nhưng tiết kiệm rất nhiều chi phí gầm về lâu dài.

Căng đúng độ võng theo thông số của hãng cho đúng đời máy là cách rẻ nhất để kéo dài tuổi thọ gầm. Khi cần xích, bánh sao, con lăn hay bộ căng xích đúng chuẩn, gửi đời máy và mã bơm để đội kỹ thuật Việt Trung Hải đối chiếu chính xác. Về mức võng và quy trình căng cho từng dòng máy, có thể tham khảo tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất như Caterpillar.

Điểm chính

  • Máy xúc căng xích bằng cách bơm mỡ vào xi lanh căng xích, xả mỡ để nới.
  • Căng đến độ võng đúng thông số của hãng cho đúng đời máy, không căng cứng.
  • Xích quá căng phá gầm nhanh; xích quá chùng dễ tuột xích.
  • Xả mỡ van căng xích phải nới từ từ vì mỡ chịu áp rất cao.
  • Chạy máy tới lui rồi đo lại, và căng đều hai bên.
  • Căng đúng mà vẫn tuột xích thì kiểm tra bánh sao, con lăn, bánh dẫn hướng.

Người viết

Lê Minh Tuấn

Lê Minh Tuấn phụ trách bảo dưỡng định kỳ và vận hành bền máy công trình tại Việt Trung Hải. Anh viết về dầu, lọc, chu kỳ thay thế và những thói quen giúp máy chạy ổn định lâu dài.

Phụ tùng liên quan

Đúng bộ phận nói đến trong bài — gửi đời máy hoặc mã bơm để đối chiếu.

Câu hỏi thường gặp

Cách căng xích máy xúc chuẩn là làm thế nào?

Bơm mỡ vào xi lanh căng xích qua vú mỡ để đẩy bánh dẫn hướng ra, tăng độ căng; muốn nới thì xả bớt mỡ qua van xả. Chỉnh đến khi độ võng đạt đúng thông số của hãng, rồi chạy máy tới lui và đo lại.

Xích máy xúc căng quá có sao không?

Có. Xích quá căng làm chốt, bạc và bánh sao mòn nhanh, máy di chuyển nặng và tốn công suất. Căng cứng vì sợ tuột xích là cách hao gầm tốn kém nhất.

Xả mỡ van căng xích có nguy hiểm không?

Có. Mỡ trong xi lanh chịu áp rất cao, chỉ nới van từ từ, không tháo rời hẳn. Không đứng đối diện đường mỡ phun vì mỡ áp cao có thể bắn xuyên da.

Vì sao căng xích rồi vẫn bị tuột xích?

Tuột xích không chỉ do chùng. Bánh sao, bánh dẫn hướng mòn răng hoặc con lăn kẹt, đất đá kẹt trong gầm đều gây trật xích. Căng đúng mà vẫn tuột thì phải kiểm tra các chi tiết gầm này.

Bao lâu nên kiểm tra độ căng xích?

Không có con số cố định. Nên nhìn nhanh độ võng mỗi ngày trước ca và đo kỹ theo mốc bảo dưỡng gầm. Máy làm trong bùn, đá, dốc cần kiểm tra dày hơn.

Bài viết liên quan

Đĩa ma sát, đĩa thép và vành răng quay toa máy xúcBảo dưỡng & vận hành bền máy

Bảo dưỡng mô tơ di chuyển máy xúc: 6 việc cần làm định kỳ

Sáu việc bảo dưỡng cụm cuối máy xúc: thay nhớt gầm, đọc dầu xả (mạt kim loại, dầu đục, mùi khét), kiểm tra phớt mặt, nghe bạc đạn, thử phanh dừng và căn xích đúng lực — cùng chỗ đứng của phụ tùng JIC và bạc đạn ZVL khi đại tu.

Lê Minh Tuấn13 phút

Cần đúng phụ tùng cho máy của bạn?

Gửi đời máy, mã bơm hoặc ảnh tem — đội kỹ thuật đối chiếu và báo giá.

Nhận báo giá