Trả lời nhanh
Bôi trơn máy xúc đúng cách là bơm đủ mỡ vào chốt gầu, chốt tay, chốt cần, chân cần và mâm quay theo tần suất hợp với công trường, để màng mỡ luôn phủ kín mặt kim loại. Bơm tới khi mỡ mới sạch trào ra mép bạc thì dừng, lau đầu vú trước khi bơm, và tăng tần suất khi chạy bùn, nước hay đá. Làm đều tay thì chốt bạc chạy êm, không nóng và mòn chậm hẳn.
Bôi trơn máy xúc đúng cách nghĩa là bơm đủ mỡ vào từng chốt bạc, khớp cần, khớp tay và mâm quay theo tần suất hợp lý, để màng mỡ luôn phủ kín mặt kim loại. Khi làm đúng, chốt và bạc chạy êm, không rít, không nóng bất thường và mòn chậm hẳn. Việc bôi trơn máy xúc không nên chạy theo một con số chung chung, mà bám vào tải, độ bẩn và lượng nước ở công trường thật. Làm ẩu thì tốn mỡ mà chốt vẫn khô; làm đúng thì ít mỡ hơn mà chốt lại bền hơn. Bài viết này đi qua từng điểm tra mỡ, cách bơm mỡ cho đều tay, và cách sắp lịch tra mỡ hợp lý theo điều kiện chạy máy. Tất cả đều dựa trên những gì thợ sửa nhìn thấy ngoài công trường, không phải con số học thuộc. Đọc xong bạn sẽ biết nhìn, nghe và sờ để tự chấm điểm việc tra mỡ của mình.
Bôi trơn máy xúc là gì và vì sao không được lơ là
Chốt và bạc trên tay gầu chịu tải rất nặng suốt ngày làm việc. Mỗi lần gầu ấn xuống hay bẩy đá, mặt chốt trượt trên bạc dưới áp lực lớn. Thiếu mỡ thì hai mặt kim loại cọ trực tiếp, sinh nhiệt và bào mòn lẫn nhau. Lớp mỡ mỏng chen vào giữa chính là thứ giữ cho chốt không ăn thẳng vào bạc. Bỏ bê việc này vài tuần là đủ để một chốt tốt bắt đầu rơ. Chốt rơ rồi thì mỗi nhát đào lại gõ thêm một nhịp vào bạc, mòn càng nhanh. Giữ màng mỡ đầy là cách rẻ nhất để kéo dài tuổi thọ cả bộ tay gầu.
Các điểm cần tra mỡ trên máy xúc
Một máy đào có nhiều vú mỡ nằm dọc theo cần, tay và gầu. Bỏ sót một vú là bỏ quên một chốt, và chốt đó sẽ hỏng trước tiên. Hãy đi theo một trình tự cố định, thường là từ gầu ngược về thân máy, để lần nào cũng bơm đủ không thiếu. Nhóm điểm chính gồm chốt gầu, chốt tay, chốt cần, chân cần và mâm quay. Khi cần chuẩn bị chốt bạc thay thế, bạn có thể xem trước nhóm phụ tùng cơ giới để chọn đúng loại cho đời máy.
Chốt gầu và bạc gầu chịu tải nặng nhất
Chốt gầu nằm ngay đầu công cụ, sát đất, bùn và đá. Đây là chỗ bẩn nhất và mòn nhanh nhất trên cả bộ tay gầu. Bụi và cát dễ chui vào khe, đẩy mỡ ra ngoài rồi thay chỗ mỡ bằng chất mài. Vì vậy chốt gầu thường cần tra mỡ dày hơn các chốt nằm sâu phía trong. Nếu một chốt phải bơm nhiều hơn hẳn thì đó chính là chốt gầu.
Chốt tay và các khớp trung gian
Chốt tay nối gầu với tay, và nối tay với các thanh giằng điều hướng. Các khớp này chuyển hướng lực liên tục mỗi khi gầu co duỗi. Nghe tiếng cọt kẹt khi co tay là dấu hiệu màng mỡ đã mỏng đi. Đừng đợi đến lúc chốt kêu to mới bơm, vì lúc đó mặt bạc đã bắt đầu xước. Các khớp trung gian nhỏ nhưng chịu lực dồn, nên chớ xem nhẹ.
Chốt cần và chân cần
Chốt cần đỡ toàn bộ trọng lượng của cần, tay và gầu khi vươn ra. Chân cần, chỗ cần gắn vào thân máy, chịu lực xoắn khi máy vừa nâng vừa quay. Vú mỡ ở khu vực này đôi khi nằm khuất, dễ bị bỏ quên khi vội. Chịu khó chui xuống soi từng vú, lau sạch rồi mới bơm. Một chốt chân cần khô có thể gây rơ cả cụm cần. Khi nghi ngờ, hãy nhờ người ngồi ca-bin co duỗi nhẹ trong lúc bạn đứng dưới nghe từng khớp. Cách này giúp khoanh đúng chốt đang kêu thay vì bơm tràn lan cho cả dàn.
Mâm quay và vòng bi mâm quay
Mâm quay là vòng bi lớn đỡ toàn bộ phần thân trên của máy. Nó có vú mỡ riêng cho rãnh bi, và thường có bồn mỡ riêng cho cụm bánh răng xoay. Thiếu mỡ ở đây gây rơ, kêu ục ục khi quay và mòn răng dần. Cách tốt là bơm mỡ vào rãnh bi trong lúc quay chậm phần trên, để mỡ trải đều quanh vòng. Đây là bộ phận đắt tiền, hỏng nó thì sửa rất tốn.
Bôi trơn máy xúc bao lâu một lần?
Không có một con số đúng cho mọi máy và mọi công trường. Tần suất phụ thuộc vào tải, độ bẩn, lượng nước và số giờ chạy mỗi ngày. Máy đào bùn ngập nước cần tra mỡ dày hơn hẳn máy chạy trên đất khô. Cách chắc chắn là bám theo sổ tay của máy rồi điều chỉnh theo những gì bạn thấy ở chốt. Kết hợp việc này với kiểm tra máy xúc hàng ngày sẽ giúp bạn bắt sớm chốt khô trước khi nó kêu.
Cách bơm mỡ cho đúng
Bơm mỡ nghe đơn giản nhưng làm ẩu thì vừa phí mỡ vừa hại chốt. Cái khó không phải ở sức mà ở sự để ý. Làm theo trình tự sau cho từng vú mỡ:
- Lau sạch đầu vú mỡ trước khi lắp đầu bơm, để không đẩy bụi bám ngoài vào trong.
- Bơm từ từ, đếm nhịp tay, mắt quan sát mỡ cũ trào ra.
- Ngừng khi thấy mỡ mới màu sạch đùn ra viền bạc.
- Lau phần mỡ thừa bên ngoài để cát và đất không bám lại.
- Đánh dấu hoặc ghi nhớ vú đã bơm để không lặp lại hay bỏ sót.
Bơm bao nhiêu mỡ vào chốt là đủ?
Đủ là khi mỡ cũ, thường sẫm màu và lẫn bụi, bị đẩy hết ra và mỡ mới sạch xuất hiện ở mép bạc. Đó là dấu hiệu đường mỡ đã thông và khoang chốt đã đầy. Bơm thêm nữa chỉ làm mỡ tràn ra ngoài rồi dính đất, phí công. Nhưng bơm thiếu còn nguy hơn, vì chốt vẫn khô bên trong dù ngoài trông có mỡ.
Dấu hiệu chốt bạc đang thiếu mỡ
Chốt biết nói nếu bạn chịu lắng nghe nó. Tiếng rít hay cọt kẹt khi co duỗi tay gầu là báo động đầu tiên. Sờ tay lên vùng quanh chốt sau khi chạy, nếu nóng bất thường thì ma sát đang cao. Thấy vệt rỉ nâu đỏ ứa ra quanh chốt nghĩa là mạt kim loại đã trộn vào mỡ, chốt đang mòn. Bắt được ba dấu hiệu này sớm là bạn giữ được chốt.
Chọn loại mỡ phù hợp cho chốt máy xúc
Chốt gầu cần mỡ chịu tải cao và bám tốt để không bị ép văng ra khỏi khe. Mỡ gốc lithium chịu cực áp là lựa chọn phổ biến cho các khớp tay gầu. Ở nơi ngập nước, hãy ưu tiên mỡ chịu nước để màng mỡ không bị rửa trôi. Nhà sản xuất vòng bi như SKF có tài liệu hướng dẫn chọn mỡ theo tải và môi trường, rất đáng đọc trước khi bạn đổi loại mỡ đang dùng.
Có nên trộn lẫn hai loại mỡ khác nhau?
Không nên trộn tùy tiện hai loại mỡ khác gốc xà phòng. Chúng có thể kỵ nhau, làm mỡ tách dầu và mất khả năng bám. Khi muốn đổi sang loại mỡ mới, hãy bơm cho mỡ cũ trôi hết ra ngoài rồi mới coi là xong. Nếu không rõ loại đang dùng trong máy, hỏi lại nơi cấp mỡ trước khi pha thêm. Trộn ẩu có khi hại hơn là để nguyên loại cũ.
Bơm mỡ bằng tay hay dùng hệ thống tự động?
Bơm tay rẻ và chủ động, nhưng phụ thuộc vào việc người vận hành có siêng hay không. Hệ thống bơm mỡ tự động chia mỡ đều cho từng vú theo chu kỳ, hợp với máy chạy nhiều ca liên tục. Dù chọn cách nào, vẫn phải kiểm tra bằng mắt định kỳ. Hệ thống tự động cũng có thể tắc một đường ống mà không ai hay, khiến một chốt âm thầm khô.
Lịch tra mỡ theo điều kiện làm việc
Thay vì nhớ một con số cứng, hãy chỉnh tần suất theo môi trường thật. Bảng dưới đây là cách nghĩ, không phải luật bắt buộc:
| Điều kiện làm việc | Tần suất tra chốt gầu và tay | Ghi chú |
|---|---|---|
| Đất khô, tải nhẹ | Thưa hơn | Vẫn theo dõi tiếng kêu |
| Bùn, sình, ẩm | Dày hơn | Nước đẩy mỡ ra nhanh |
| Đá, tải nặng | Dày hơn | Chốt chịu va đập mạnh |
| Ngâm nước thường xuyên | Rất dày | Nên kiểm tra mỗi ca |
Những sai lầm thường gặp khi tra mỡ
Sai lầm hay gặp nhất là bơm nhanh cho xong mà không nhìn mỡ trào ra. Thứ hai là quên các vú khuất ở chân cần và mâm quay. Thứ ba là không lau đầu vú, vô tình bơm cả bụi vào bên trong chốt. Thứ tư là để dồn nhiều ngày mới tra một lần, khiến chốt khô ở quãng giữa. Tránh được bốn lỗi này là bạn đã hơn phần lớn người dùng máy.
Bảo vệ phớt và giữ mỡ trong khoang chốt
Phớt chắn ở hai đầu bạc giữ mỡ lại bên trong và chặn bụi bên ngoài. Phớt rách thì mỡ chảy ra, đất chui vào, và chốt hỏng rất nhanh sau đó. Khi thay chốt bạc, nên thay luôn cả bộ phớt chắn cho chắc. Phớt chất lượng như PET Seals giữ kín tốt hơn nhờ vật liệu và độ chính xác gia công, đáng cân nhắc khi làm lại một khớp.
Kiểm tra độ rơ của chốt và bạc
Cho gầu tì nhẹ xuống đất rồi lắc cần qua lại, mắt quan sát khe hở ở chốt. Rơ nhiều nghĩa là bạc đã mòn, không đơn thuần do thiếu mỡ. Lúc này tra thêm mỡ chỉ đỡ tạm, sớm muộn cũng phải thay. Ghi lại chốt nào đã rơ để canh lịch thay cho gọn một đợt. Sửa dồn một lần đỡ tốn công tháo lắp nhiều lần.
Khi nào cần thay chốt bạc mới?
Khi khe rơ đã lớn, chốt còn kêu dù mới bơm mỡ, hoặc mỡ lẫn nhiều mạt kim loại, đó là lúc phải thay. Chọn bạc và vòng bi đúng vật liệu, đủ độ cứng thì chốt mới bền lâu. Vòng bi ZVL Slovakia là lựa chọn chất lượng cho khoản này nhờ thép tốt và gia công chính xác, hạn chế rơ sớm. Bạc kém chất lượng thường mòn lại chỉ sau ít tháng, tính ra đắt hơn.
Bôi trơn mâm quay và bánh răng xoay đúng cách
Cụm bánh răng xoay thường chạy trong một bồn mỡ hoặc dầu riêng. Hãy kiểm tra mức và tình trạng mỡ trong bồn định kỳ. Mỡ đen đặc lẫn mạt là lúc cần súc bồn và thay mỡ mới. Đừng để răng chạy khô, vì thay cả cụm xoay là khoản tốn kém lớn. Một chút để ý ở đây tiết kiệm rất nhiều về sau.
Gắn việc bôi trơn vào bảo dưỡng tổng thể
Bôi trơn không đứng riêng một mình mà đi cùng nhiều việc khác. Nó gắn với kiểm tra gầu, răng gầu, ben và đường ống thủy lực. Đọc thêm bảo dưỡng gầu máy xúc để ghép việc tra mỡ vào một quy trình chung gọn gàng. Khi mọi thứ thành thói quen buổi sáng, chốt bạc của bạn sẽ bền hơn nhiều.
Ghi chép lịch tra mỡ để không bỏ sót
Một cuốn sổ nhỏ hay một bảng trên điện thoại là đủ dùng. Ghi ngày, giờ máy và những chốt đã tra trong mỗi lần. Nhờ đó bạn thấy chốt nào ăn mỡ nhanh bất thường, dấu hiệu bạc sắp hỏng. Thói quen ghi chép rất rẻ nhưng cứu được nhiều tiền sửa chữa. Sổ tay còn giúp người mới tiếp ca biết chốt nào cần để mắt. Với đội nhiều máy, một bảng chung còn cho thấy máy nào ăn mỡ nhiều bất thường để kiểm tra sớm.
Bước tiếp theo và nơi lấy phụ tùng
Bôi trơn máy xúc không khó, chỉ cần đều tay và chịu để ý. Đi đủ mọi vú, bơm tới khi mỡ sạch trào ra, chọn đúng loại mỡ, và chỉnh tần suất theo công trường. Khi cần chốt bạc, phớt hay vòng bi thay thế, hãy xem nhóm phụ tùng cơ giới của chúng tôi để được tư vấn đúng loại cho đời máy của bạn.
Điểm chính
- Đi đủ mọi vú mỡ theo một trình tự cố định, đừng bỏ sót vú khuất ở chân cần và mâm quay.
- Bơm tới khi mỡ mới sạch trào ra mép bạc rồi mới dừng, đừng bơm cho có.
- Lau đầu vú trước khi bơm để không đẩy bụi vào bên trong chốt.
- Tăng tần suất tra mỡ khi máy chạy bùn, nước và đá.
- Nghe tiếng kêu và sờ độ nóng để bắt sớm chốt đang khô.
- Rơ nhiều dù đã đủ mỡ là lúc cần thay bạc và vòng bi chất lượng.
Người viết
Lê Minh Tuấn
Lê Minh Tuấn phụ trách bảo dưỡng định kỳ và vận hành bền máy công trình tại Việt Trung Hải. Anh viết về dầu, lọc, chu kỳ thay thế và những thói quen giúp máy chạy ổn định lâu dài.
Phụ tùng liên quan
Đúng bộ phận nói đến trong bài — gửi đời máy hoặc mã bơm để đối chiếu.



